تقارن صومعه و مسجد ـ بقعه، مبناي توسعه كالبدي مجموعه تاريخي بسطام

زمينه و هدف: مجموعه بناهاي تاريخي شهر بسطام در استان سمنان، فراهم آورده‌اي از چندين يادمان تاريخي و سازه معماري است كه از چنان اهميت و ماندگاري برخوردار است كه در طول قرون متمادي، توجه حكومتگران ايران به مرمت و كمال‌بخشي آن را باعث شده است. به همين دليل، آثار گوناگون اين مجموعه، نشان دوره‌هاي سلجوقي، ايلخاني، تيموري، صفوي و قاجاري را بر پيشاني دارند. در اين بين، بناهاي دو دوره ايلخاني و تيموري از مميزات و شاخصه‌هاي ويژه‌اي بهره‌مندند و باعث شهرت و اعتبار مجموعه مذكور شده‌اند. با نگرشي تاريخي ـ فرهنگي، هدف اين پژوهش بررسي تقارن دو سازه اصلي فرهنگي ـ مذهبي هسته مركزي بسطام و تأثير آن در توسعه كالبدي مجموعه تاريخي آن است.روش: اين پژوهش با تكيه بر روش توصيفي ـ تحليلي و با رويكرد پژوهش كتابخانه‌اي ـ ميداني، بر آن است تا به اين پرسش پاسخ دهد كه نقش زيربنايي يادمان‌هاي مذهبي در توسعه كالبدي هسته مركزي مجموعه تاريخي بسطام چگونه بوده است؟ملاحظات اخلاقي: در تحقيق حاضر، اصل امانتداري، صداقت، بي‌طرفي و اصالت اثر رعايت شده است.يافته‌ها: نتايج پژوهش نشان مي‌دهد كه صومعه و مسجد متعلق به عارف نامي، بايزيد بسطامي، به مثابه هسته زيربنايي در توسعه فضاي يادماني مركز شهر بسطام، نقش ايفا كرده و با اعتباربخشي بقعه امامزاده محمد به اين دو بناي اوليه، زمينه گسترش حيطه ساخت و سازهاي بعدي فراهم شده است.نتيجه‌گيري: تغيير شكل ماهرانه عبادتگاه صوفيانه به مسجد و بقعه متبركه، موجب افزايش اعتبار و مركزيت‌گرايي فضاي كالبدي هسته مركزي شهر بسطام شد و با نظارت حكومتي طي قرون 8 و 9 قمري، به گسترش مجموعه ياري رساند.