تجزيه و تحليل منع سوءاستفاده از حق در جريان آزاد اطلاعات از منظر نظام بين‌الملل حقوق بشر

زمينه و هدف: در نظام بين‌الملل حقوق بشر، حق دريافت و نشر اطلاعات، از جمله حقوق بنيادين بشر برشمرده شده است، ولي مطابق اسناد حقوق بشري اين حق، مطلق نبوده و با شرايط، ضوابط و محدوديت‌هايي همراه است. هدف پژوهش حاضر، يافتن شيوه‌هاي منع سوءاستفاده از حق در جريان آزاد اطلاعات است.روش: تحقيق حاضر، مطالعه اي نظري است و با روش تحليل كيفي محتوا، انجام شده است. روش جمع‏آوري اطلاعات به صورت كتابخانه‏اي بوده و با مراجعه به اسناد، كتب و مقالات انجام گرفته است.ملاحظات اخلاقي: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعايت اصالت متون، صداقت و امانتداري رعايت شده است.يافته‌ها: اصل منع سوءاستفاده از حق، خواه به عنوان جزئي از اصل حسن نيت يا قاعده لاضرر و خواه به عنوان اصلي مستقل، محدودكننده جريان آزاد اطلاعات و استثنايي بر حق دريافت و انتشار اطلاعات است. بر اين اساس، بايد خوانشي مضيق و دقيق از آن ارائه نمود تا نقش مخدوش‌كننده آزادي بيان را ايفا ننمايد، چه اينكه طبق يك ضابطه كلي، سوءاستفاده از حق، در مقام تحديد حق دريافت و انتشار اطلاعات زماني قابل استناد است كه مطابق استاندارهاي جوامع مردم‌سالار و در قوانين موضوعه آورده شده باشد.نتيجه‌گيري: نوشتار پيش رو، با توجه به انتزاعي و سيال‌بودن مفهوم سوءاستفاده از حق، ضمن تلاش براي رهيافتي دقيق‌تر به مفهوم اصل ياد شده، معيارهايي چون سوءنيت و عدول از غايت اجتماعي حق را به عنوان ملاك‌هاي سوءاستفاده از حق دريافت و نشر اطلاعات بررسي نموده و معيار «زيان آگاهانه نامتعارف» را بدين منظور پيشنهاد داده است. از ديدگاه نوشتار حاضر سوءاستفاده از حق دريافت و انتشار اطلاعات تنها هنگامي رخ مي‌دهد كه يك فرد، سازمان و يا كشور در جريان آزاد اطلاعات با آگاهي كامل به گونه‌اي رفتار نمايد كه منجر به زيان نامتعارف به ديگران شود.