مؤلفه‌هاي اخلاق اجتماعي در يك آرمان‌شهر از منظر غزليات حافظ

زمينه و هدف: زندگي اجتماعي در هر عصري، مستلزم آشنايي با هنجارهاي اجتماعي است. اخلاقي‌زيستن نيز نيازمند آشنايي با كنش صحيح و تعامل درست و سازنده با جهان است، لذا شناخت محورهاي اخلاق اجتماعي و رعايت حدود آن، موجب ايجاد يك جامعه متمدن، متكي بر اخلاق خواهد شد. هدف اصلي اين پژوهش جستجو در غزليات حافظ، جهت يافتن معيارهاي اخلاق اجتماعي براي ساختن يك آرمان‌شهر است.روش: رويكرد پژوهش حاضر توصيفي ـ تحليلي است و با شيوه كيفي انجام پذيرفته است. جهت انجام اين پژوهش مجموعه ديوان حافظ بررسي شده و ابيات متكي بر اخلاق زيستي و اخلاق اجتماعي كه به نوعي بيانيه حافظ در اين‌باره هستند، استخراج و تحليل شده است.ملاحظات اخلاقي: در انجام پژوهش حاضر تمام وجوه صداقت و امانتداري مطابق هنجارهاي اخلاقي انجام پژوهش، رعايت شده است.يافته‌ها: شعر حافظ شعر اخلاق‌مداري و اتكا به بن‌مايه‌هاي اخلاق اجتماعي و اخلاق زيستي است، اما با توجه به رياي معكوس و زبان تهكمي (استهزايي) كه در سراسر غزل حافظ جريان دارد؛ اين اخلاق‌محوري خود را به شكل معكوس و نوعي تهكم و استهزا نشان مي‌دهد. انسان كامل از نظر حافظ، فردي است كه مجهز به خصايل متعالي همچون، هم‌زيستي و احترام به ديگر عقايد، پرهيز از رياكاري، صبر در برابر شدائد، آزادگي، دوري از خودكامگي، مهرورزي و... باشد.نتيجه‌گيري: مطالعه و شناخت غزليات حافظ، آرا و انديشه‌هاي او، ضمن روشن‌كردن بخشي از عقبه اخلاق فردي و زيستي در متون كهن فارسي، انسان را با تعريف ماهوي اخلاق از نظر حافظ آشنا مي‌كند. اين آشنايي علاوه بر اينكه موجت تهذيب و تربيت نفس انسان در مواجهه با جامعه خواهد بود، در صورت رعايت حدود آن، زمينه ايجاد يك آرمان‌شهر متكي بر اخلاق اجتماعي را فراهم خواهد آورد. در شعر حافظ تعاليم اخلاقي عموماً به صورت غير مستقيم و پوشيده در حجاب كنايه و طنز بيان شده است.