تجزيه به مؤلفه‌هاي اصلي و علّيت صفات آگرومورفولوژيك ژنوتيپ‌هاي نخود كابلي (Cicer arietinum L.) در كشت ديم بهاره و پاييزه

جهت ارزيابي ماهيت و نوع روابط موجود در بين برخي صفات زراعي و عملكرد دانه نخود كابلي، 108 ژنوتيپ و رقم به‌همراه چهار رقم شاهد در قالب طرح آزمايشي آگمنت تحت دو شرايط تنش سرما (كشت پاييزه) و بدون تنش (كشت بهاره) در مرزعه تحقيقاتي موسسه تحقيقات كشاورزي ديم كشور مورد مطالعه قرار گرفتند. بر اساس تجزيه همبستگي ساده مشخص گرديد كه در هر دو شرايط كشت بهاره و پاييزه صفات تعداد غلاف كل، تعداد غلاف‌هاي تك‌‌بذري و عملكرد زيست‌توده بيشترين همبستگي را با عملكرد دانه داشتند. در كشت بهاره تعداد غلاف كل اثر مستقيم زيادي بر عملكرد دانه داشت، ولي اثر غيرمستقيم تعداد غلاف كل از طريق وزن 100 دانه بر عملكرد دانه منفي بود. در كشت پاييزه با وجود اثر مستقيم بالاي تعداد غلاف كل بر عملكرد دانه، به دليل اثر غيرمستقيم منفي از طريق تعداد غلاف پوك، ضريب همبستگي ساده تعداد غلاف كل با عملكرد دانه بسيار زياد نبود. در كشت بهاره ژنوتيپ هاي 108 ،63، 65 و 99 بيشترين تعداد غلاف كل، تعداد غلاف تك‌بذري، زيست‌توده و عملكرد تك بوته و ژنوتيپ‌هاي 55، 76، 81، 82، 84، 85 و 88 بالاترين وزن 100 دانه و طول و قطر غلاف را دارا بودند. در كشت پاييزه، ژنوتيپ‌هاي 87 و 22 مقدار زيست‌توده و عملكرد تك‌بوته بيشتر، ژنوتيپ‌هاي 45 و 65 تعداد غلاف كل و تعداد غلاف تك‌بذري بيشتر، ژنوتيپ 89 تعداد غلاف كل و زيست‌توده بيشتر و ژنوتيپ 94 تعداد غلاف كل، تعداد غلاف تك‌بذري، زيست‌توده و عملكرد تك‌بوته بيشتري نشان دادند. در هر دو كشت پاييزه و بهاره، تعداد غلاف كل بيشترين اثر مثبت و مستقيم را بر عملكرد دانه داشت. بنابراين توصيه مي‌شود در برنامه‌هاي به‌نژادي در راستاي افزايش عملكرد دانه در ژنوتيپ‌هاي نخود در هر دو شرايط تنش سرما و بدون تنش، گزينش بر اساس تعداد غلاف كل در بوته صورت پذيرد كه صفتي قابل رؤيت بوده و اندازه‌گيري آن ساده است.