سبب‌شناسي بيماري‌هاي پوسيدگي ريشه، زردي و پژمردگي نخود در استان كرمانشاه

پوسيدگي‌هاي ريشه و پژمردگي نخود، مخرب‌ترين‌بيماري‌هاي محدودكنندۀ توليد نخود در استان كرمانشاه به شمار مي‌روند. با اين حال، اتيولوژي اين بيماري‌ها به طور كامل بررسي نشده است. طي فصول زراعي 90-94، از 194 مزرعه نخود در مناطق مختلف استان كرمانشاه بازديد شد و از هر مزرعه، حداقل چهار بوتۀ مشكوك به بيماري، به منظور جداسازي بيمارگر استفاده شد. بر اساس خصوصيات ريخت‌شناختي، هشت گونۀ قارچي شامل Fusarium oxysporoum، F. solani، F. proliferatum، F. equiseti، F. verticillioides، F. culmorum، Macrophomina phaseolina و Rhizoctonia solani شناسايي گرديد. از بين جدايه‌هاي پرشمار به‌دست‌آمده، 288 جدايه از نظر بيماري‌زايي و پرآزاري مورد ارزيابي قرار گرفتند. بر اساس نتايج آزمون بيماري‌زايي، به استثناي گونه‌ها‌ي F. verticillioides وF. culmorum ساير گونه‌ها بيماري‌زا شناخته شدند. در اين ميان، گونه‌هاي F. oxysporum و F. solani شايع‌ترين و پرآزارترين گونه‌هاي بيمارگر شناخته شدند. بر همين اساس، گونه‌هاي F. equiseti و F. proliferatum در زمرۀ بيمارگرهاي ضعيف و كم‌آزار قرار گرفتند. اين اولين گزارش از بيماري‌زايي F. proliferatum بر روي نخود است. در اين مطالعه، بروز تغيير رنگ آوندي كه مشخصۀ اصلي جدايه‌هاي بيماري‌زاي F. oxysporum است، بر خلاف انتظار، فقط در تعداد معدودي از گياهان مايه‌زني‌شده مشاهده شد. اين نشان مي‌دهد كه بيشتر جدايه‌هاي به‌دست‌آمده از اين گونۀ مركب به فرم مخصوص F. oxysporum f. sp. ciceri تعلق ندارند. با توجه به مركب‌بودن گونۀ F. oxysporum و عدم كفايت ويژگي هاي ريخت شناسي در شناسايي اين بيمارگر، براي تدوين درست اقدامات مديريتي لازم است شناسايي اين بيمارگر با استفاده از روش‌هاي مولكولي تأييد شود.