بررسي تنوع ژنوتيپ‌هاي عدس (Lens culinaris Medik.) تحت تنش يخ‌زدگي در شرايط كنترل‌شده

اين مطالعه به‌منظور بررسي صفات مؤثر در تحمل به يخ‌زدگي ژنوتيپ‌‌هاي عدس، به‌صورت فاكتوريل در قالب طرح كاملاً تصادفي با سه تكرار در شرايط كنترل‌شده در دانشگاه فردوسي مشهد در سال 1398 اجرا شد. عوامل موردمطالعه شامل 18 ژنوتيپ عدس در چهار دماي يخ‌زدگي (صفر، 15-، 18- و 20- درجه سانتي‌گراد) بودند. نتايج نشان داد كه كاهش دما به 18- و 20- درجه سانتي‌گراد سبب كاهش درصد بقاء در بيشتر ژنوتيپ‌ها شد. بيشترين درصد بقاء در دماي 18- درجه سانتي‌گراد در ژنوتيپ MLC11 مشاهده شد. هيچ‌كدام از ژنوتيپ‌هاي موردمطالعه قادر به تحمل دماي 20-درجه سانتي‌گراد نبودند. در دماي 15- درجه سانتي‌گراد ژنوتيپ‌هاي MLC13، MLC17، MLC70، MLC409 و MLC454 داراي بقاي بالاي 80 درصد بودند. تجزيه به عامل‌ها نشان داد كه عامل اول 31.12 درصد از تغييرات را با كلروفيلa، كاروتنوئيدها، نسبت Cha/Chb، كل رنگ‌دانه‌هاي فتوسنتزي و مهار فعاليت راديكال آزاد DPPH و عامل دوم 18.28 درصد از تغييرات را با كلروفيلb، پراكسيداز، ارتفاع بوته و زيست‌توده توجيه مي‌كند. با توجه به اين صفات ژنوتيپ‌هاي MLC8، MLC13، MLC17، MLC38، MLC84، MLC286 و MLC334 به‌عنوان ژنوتيپ‌هاي با تحمل بالا به تنش مي‌باشند. تجزيه خوشه‌اي ژنوتيپ‌ها و مقايسه ميانگين گروه‌ها نشان داد كه تمامي صفات به‌جز كربوهيدرات‌هاي محلول، پرولين، محتواي نسبي آب برگ، كاتالاز و پتانسيل اسمزي در گروه‌ اول (MLC8، MLC11، MLC33، MLC47، MLC70، MLC84، MLC409، MLC454 و MLC472) نسبت به ميانگين كل برتري داشتند. بنابراين از اين ژنوتيپ‌ها به دليل برتري از نظر بقاء مي‌توان در مطالعات تكميلي تحمل به يخ‌زدگي در شرايط مزرعه در مناطق سرد استفاده نمود.