ارزيابي واكنش عملكرد و اجزاي عملكرد ژنوتيپ‌هاي اميدبخش مقاوم به تنش خشكي لوبيا قرمز (Phaseolus vulgaris L.)

جهت تشخيص ميزان تأثير عوامل ژنتيكي و يا محيطي بر روي يك صفت، ژنوتيپ‌هاي مختلف بايستي در محيط‌هاي متعدد مطالعه شوند. اين عمل از لحاظ تعيين استراتژي اصلاحي مناسب براي آزادسازي ارقام سازگار به محيط‌هاي هدف با شرايط محيطي خاص داراي اهميت مي‌باشد. با توجه به شرايط اقليمي مناطق مختلف، اين تحقيق در چهار منطقه عمده كشت لوبيا در كشور به‌منظور بررسي عملكرد و اجزاي عملكردي لوبيا قرمز (Phaseolus vulgaris L.) با استفاده از 14 ژنوتيپ لوبيا به همراه ارقام شاهد ياقوت، افق و دادفر در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با سه تكرار در چهار ايستگاه تحقيقاتي خمين، بروجرد، شهركرد و زنجان به‌مدت دو سال زراعي (1398-1399) انجام گرفت. نتايج نشان داد كه بين مكان‌ها، سال‌ها و ژنوتيپ‌هاي مورد بررسي از نظر تمامي صفات، اختلاف معني‌داري در سطح احتمال يك درصد وجود دارد. معني‌دار بودن اثر متقابل ژنوتيپ × مكان براي تمامي صفات، نياز به تجزيه واريانس جداگانه در هر مكان مورد بررسي را ضروري ساخت. براساس تعداد روز تا رسيدن رقم افق و ژنوتيپ‌هاي G9، G16 و تا حدودي G4 و براساس عملكرد و اجزاي آن ژنوتيپ G12‌ و ارقام ياقوت و دادفر (به‌ترتيب با ميانگين عملكردهاي 3288، 3135.95 و 3110.58 كيلوگرم در هكتار) به‌عنوان ژنوتيپ‌هاي مطلوب براي تمامي مناطق معرفي شدند. تجزيه همبستگي نشان داد كه بين عملكرد دانه با صفات تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در غلاف و تعداد دانه در بوته همبستگي مثبت ولي غيرمعني‌دار وجود دارد. تجزيه رگرسيون نشان داد كه صفات تعداد دانه در غلاف، روز تا رسيدگي، تعداد غلاف در بوته و وزن 100 دانه به‌عنوان صفات مؤثر وارد مدل رگرسيوني مي‌شوند و از بين اين صفات نيز روز تا رسيدگي با ضريب منفي و تعداد غلاف در بوته با ضريب مثبت در عملكرد دانه مؤثرتر بودند. در نهايت، مي‌توان اين‌گونه نتيجه گرفت كه غير از عملكرد دانه، اجزاء عملكرد شامل تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در بوته، و وزن 100 دانه نيز در گزينش ژنوتيپ‌هاي برتر مي‌توانند مؤثر باشند، لذا انتخاب غيرمستقيم از طريق اين صفات مي‌تواند در جهت افزايش عملكرد دانه مؤثر باشد.