اقتران شديد و واقعيت‌هاي اجتماعي: ديدگاهي معتدل در هستي‌شناسي اجتماعي

هستي‌شناسي اجتماعي از حوزه‌هاي پيش‌رونده و مورد توجه فلسفۀ علم اجتماعي معاصر است. مسئله اصلي در اين حوزه، نحوۀ تحقق واقعيت‌هاي اجتماعي است. به‌طوركلي دو ديدگاه در اين زمينه وجود دارد: كل‌گرايي هستي‌شناختي و فردگرايي هستي‌شناختي. كل‌گرايان قائل به تقليل‌نيافتن واقعيت‌هاي اجتماعي به مجموعۀ افراد و روابط ميان آن‌ها هستند و فردگرايان واقعيت‌هاي اجتماعي را قابل تقليل به مجموعۀ افراد مي‌دانند. در سنت فكري اسلامي نيز اين مسئله، به‌خصوص پس از علامه طباطبايي، مورد توجه قرار گرفته است. كل‌گرايان براي دفاع از ادعاي خود دو دسته استدلال ارائه كرده‌اند: استدلال‌هاي فلسفي و استدلال‌هاي تجربي. در اين مقاله، با تكيه بر شيوۀ استدلال‌آوري گذر به بهترين تبيين، ابتدا استدلال‌هاي فلسفي كل‌گرايان نقد و بررسي و سپس ديدگاهي معتدل و ايجابي ارائه مي‌شود. براساس اين ديدگاه، كُلّ غيرقابل تقليلي به نام جامعه يا فرهنگ وجود ندارد، اما در عين حال واقعيت‌هاي اجتماعي خصلت الزام‌آوري، ثبات و تقرر خود را دارند. اين ديدگاه مبتني بر پاره‌اي از دستاوردهاي علم اصول فقه، به‌خصوص آراي ميرزاي نائيني و  شهيد محمد باقر صدر است. ديدگاه معتدل ارائه‌شده،  لوازم گوناگوني در حوزۀ روش شناخت اجتماعي دارد و به توسعۀ روشي به نام ژرف‌كاوي منجر شده است. روش استدلال بر مدعاي اصلي مقاله گذر به بهترين تبيين است.