عرفان مقايسه‌اي از منظر علامه طباطبايي

علامه طباطبايي متفكري است كه به مطالعات مقايسه‌اي عرفان علاقه وافري نشان داده است. مبناي علامه در اين مطالعات، وجود دين فطري توحيدي به‌عنوان ريشه تمامي اديان و وجود گرايش و بينشي فطري به‌عنوان اصل تمامي عرفان‌هاست. ايشان در حوزه سلوك، معرفت‌النفس را روش سلوكي مشتركي ميان تمامي عارفان مسلمان و غير مسلمان مي‌داند و ريشه آن را در فطرت آدمي جست‌وجو مي‌كند. علامه معتقد است به جهت هواي نفس يا غفلت سالك از برخي مباني توحيدي، در برخي از نحله‌ها روش معرفت‌النفس از مسير اصلي خود منحرف شده و به جاي آنكه طريقتي براي رسيدن سالك به معرفت خداوند باشد، نگاهي استقلالي بدان شده و سالك را از وصول به هدف معرفت‌الرب باز داشته است. علامه در حوزه معرفت، غايت عرفان را قرب به حقيقت غايي و وصول به توحيد قيومي وجودي مي‌داند و بر آن است كه مي‌توان ظهوراتي از اين توحيد را در متون مقدس ساير اديان هم مشاهده كرد؛ هر چند كه در اينجا نيز در برخي از مكاتب، به‌جهت فهم‌ناپذيري عمومي برخي از معارف، كنار گذاشتن عقل و جايگيري سنت استعباد، انحرافاتي در اين تلقي توحيدي نيز رخ داده است و موجب شده كه در طول تاريخ برداشت‌هايي شرك‌آلود از اين متون مقدس ارائه شود. علامه طباطبايي در بررسي‌هاي تطبيقي خود در زمينه عرفان، ضمن تلاش براي عبور از سطوح ظاهري و زوايد فرهنگي، اجتماعي و رسيدن به عمق حقيقت عرفانِ برآمده از گرايش و بينش فطري و منطبق بر دين فطري توحيدي، به انحرافات و آسيب‌هاي عرفان در حوزه علم و عمل  نيز توجه مي‌دهد.