ديدگاه علامه طباطبايي درباره اصالت وجود و سازگاري آن با نظريه حركت جوهري

اصالت وجود پايه و ركن اساسي حكمت متعاليه است كه تمام ابتكارات ملاصدرا نتيجه مستقيم آن است. تقريرهاي مختلف  ملاصدرا از اعتباريت ماهيت منجر به شكل گيري طيفي از تفاسير مختلف از سوي پيروان حكمت متعاليه شده است. مقاله در چهار گام به بررسي تفسير صحيح از نقش و جايگاه ماهيت پرداخته است. در گام اول، محل نزاع در اصالت وجود يا اصالت ماهيت روشن شده است. در گام دوم، با پذيرش اصالت وجود، تفاسير مختلف ازجايگاه ماهيت بررسي شده است. گام سوم تأثير تفاسير مختلف از اصالت وجود بر نظريه حركت جوهري را بر عهده داشته است.  گام چهارم نيز نشان مي دهد كه اساساً نظريه حركت جوهري كدام تفسير را پشتيباني و تأييد مي كند. يافته هاي مقاله براساس روش توصيفي ـ تحليلي نشان مي دهد كه در مسأله اصالت وجود، اعتباري بودن ماهيت به معناي سَرابي بودن است كه تفسير علامه طباطبايي است. به نظر مي رسد نظريه حركت جوهري ضمن تأييد اين تفسير سازگاري بيشتري با آن دارد. برخي محققان چنين پنداشته‌اند  كه پذيرش تفسير علامه طباطبايي به‌نوعي نفي ذات گرايي و افتادن در ورطه ايده‌آليسم و چه‌بسا نوميناليسم است. اما بايد دانست كه: اولاً  در اين تفسير وجود خارجي كلي طبيعي نه‌تنها نفي نشده است، بلكه سازگاري بيشتري با مباني اصالت وجود دارد. ثانياً تعامل ذهن با واقع عيني ننشان مي دهد كه ماهيت صرفاً  بر ساخته ذهن نيست، بلكه به سبب وجود منشأ انتزاع حقيقي، حكايت واقعيت خارجي است.