بررسي يكساني انگاره ادراكات اعتباري علامه طباطبايي و علوم غير يقيني در آثار فارابي

يكي از مسائل پيرامون اعتباريات، پيشينه آن در ميان حكماست. در اين نوشتار، براي بررسي دقيق اين مسأله، نخست ويژگي‌هاي ادراكات اعتباري از نظر علامه طباطبايي استخراج شده و در گام بعد در آثار فارابي جست‌وجو مي‌شوند. اين ويژگي‌ها از نظر علامه1 به اين شرحند: ـ بر اساس نيازهاي اجتماعي انسان وضع مي‌شوند. ـ در صدد كشف واقعيت نبوده و داراي نفس‌الامر نيستند. ـ از مشهورات و مخيلات تشكيل شده‌اند، ـ موجب تكامل انسان نيستند، ـ فايده آنها تنها در انگيزش انسان به سوي انجام فعل است، ـ اين علوم منشأ حقيقي دارند و با جعل مفهومي حقيقي براي حكايت از شيء ديگر شكل مي‌گيرند، ـ قوه شكل‌دهنده اين مفاهيم و گزاره‌هاي مربوط به آنها، عقل عملي و قواي ادراكي تحت فرمان آن، يعني واهمه و متخيله هستند و ... . با جست‌وجو در آثار فارابي، اين خصوصيات را مي‌توان در گزاره‌هاي غير يقيني شامل «جدلي (مشهورات)، خطابي (مقبولات) و شعري (مخيلات)» يافت. علامه طباطبايي مجموع اين گزاره‌ها را با عنوان واحد اعتباريات بررسي نمود و چگونگي شكل‌گيري، ارزش معرفتي و كاركرد‌هايشان را با تفصيل و دقت بيشتري توضيح داد. بحث از اعتباريات مي‌تواند توجه دانشمندان را به نقش اين ادراكات در علوم انساني معاصر و تمايزشان با علوم عملي حقيقي برانگيزاند.