اصل عليت؛ تقريرها، بداهت و اثبات‌ناپذيري با تأكيد بر ديدگاه علامه طباطبايي

علامه طباطبايي همچون عموم حكماي مسلمان، اصل عليت را گزاره‌اي ضروري مي داند و از بديهيات اوليه مي‌شمارد بلكه انكار آن را خروج از فطرت انساني مي‌داند. او اصل عليت را اثبات‌ناپذير و متمايز از مسأله مناط حاجت تلقي مي‌كند. با توجه به اين ديدگاه، مسأله اصلي پژوهش كنوني، طرح و بررسي مهم‌ترين مباحث معرفت‌شناسي در ساحت اصل عليت با تأكيد بر نگرش علامه طباطبايي است. مهم‌ترين مباحث معرفت‌شناسي مربوط به اين اصل در  ويژگي‌هاي معرفت‌شناختي آن تبلور مي‌يابد. ازاين‌رو پس از بررسي تقريرهاي گوناگون اصل عليت از باب مقدمه، ويژگي‌هاي معرفت‌شناختي آن (همانند ضروري، بديهي اولي، اثبات‌ناپذير و تحليلي يا تركيبي بودن) را برمي رسيم و دليل آنها را تبيين مي‌كنيم.دستاورد اين جستار، امتناع اقامه برهان حقيقي براي اثبات اصل عليت است. هر استدلالي كه براي اثباتش ارائه شود، حتي اگر از راه احتمالات باشد، تنبيهي يا جدلي است؛ زيرا اعتبار هر استدلالي ـ  اعم از له و عليه، موافق و مخالف ـ بر پذيرش اين اصل مبتني است و بدون آن هيچ استدلالي نمي‌توان اقامه كرد.