بررسي بسيج اجتماعي در دو برهه تاريخ اسلام و ايران معاصر (مطالعه موردي قيام مختار ثقفي و امام خميني)

بعد از واقعه كربلا، مختار ثقفي جنبشي براي خونخواهي امام حسين برپا نمود تا انتقام از قاتلان و خاندان اموي بستاند. در ايران عصر مدرن نيز نهضت امام خميني با تكيه بر بسيج اجتماعي به ثمر نشست. موضوع اين تحقيق بررسي جايگاه بسيج اجتماعي در دو دوره متفاوت اسلام و ايران مدرن است. بنابراين سئوال پژوهش اين است كه بسيج اجتماعي در دو برهه تاريخ اسلام يعني جنبش مختار ثقفي و ايران معاصر يعني نهضت امام خميني چه جايگاهي دارد. فرضيه تحقيق بر اين مبنا قرار دارد كه نهضت مختار ثقفي بر مبناي خونخواهي امام حسين (ع) و جنبش امام خميني با هدف رهايي از ظلم و ستم پهلويِ دوم موفق به بسيج اجتماعي شدند. نتايج تحقيق نشان مي‌دهد كه مختار ثقفي، نهضت خود را در جهت خونخواهي حسين (ع) از مولفه‌هاي انتقام و مبارزه با ظلم و ستم و بدون نشان دادن اهداف شخصي پي ريزي  كرد، اما با ظهور عوامل مختلف از جمله خواست خلافت، بي ثباتي حكومت، اختلافات دروني و فشارهاي خارجي و وجود رقباي قدرتمند به شكست انجاميد. با اينحال نهضت امام خميني با فاصله گرفتن از اهداف فردي و اولويت بخشي به منافع عمومي و ديني زمينه بنيان بسيج اجتماعي و تداوم آن را فراهم كرد. روش تحقيق در اين مقاله توصيفي-تاريخي است و داده‌ها به شيوه كتابخانه اي از منابع مختلف گردآوري و تحليل مي شود.