نقش فرضيه در علم دكارتي

به نظر مي‌رسد در علم دكارتي كه با شالوده‌اي عقلي و وجودي در پي تصرف و تسخير عالم است مجالي براي فرضيه نباشد زيرا آن‌ چه در پيشگاه عقل پديدار مي‌شود كاملا روشن است و جايي براي فرض باقي نمي‌گذارد. اين از جهتي درست است و از جهتي نادرست؛ توضيح اينكه درخت دانش دكارتي سه بخش دارد: ريشه يعني مابعدالطبيعه، تنه يعني طبيعيات و سرشاخه‌ها شامل طب و مكانيك و اخلاق است، كه در دو بخش نخست، جايي براي فرضيه نيست و تنها با عقل سروكار داريم. نقش اصلي فرضيه در فراهم‌كردن امكان باروري و ميوه‌دهي درخت دانش در سرشاخه‌هاي سه‌گانه است. علم دكارتي در مقام تجربه كه مقام به‌بارنشستن و ميوه‌دادن است نياز مبرمي به فرضيه دارد و در همين جاست كه به گفتة دكارت «ما را مالك و ارباب طبيعت مي‌كند». فرضيه در مقام حلقه‌ي اتصال ميان تجربه و عقل، نقشي چنان بديع دارد كه علم دكارتي بي آن، از مرتبة عقل به مرتبة حس و خيال و تجربه نمي‌رسد و گذار از «فلسفه‌ي نظري» مدرسيان به «فلسفه‌ي عملي» مدنظر دكارت فراهم نمي‌آيد.