راهبرد تجاري آلمان در خليج فارس طي دوره پهلوي اول (1304-1320ش.)

اهميت راهبردي و تجاري خليج فارس از آغاز قرن سيزدهم هجري قمري/ نوزدهم ميلادي زمينه توجه و حضور كشورهاي اروپايي را در اين منطقه فراهم كرد. از اواخر اين قرن، با تغيير رويكرد آلمان در نظام بين‌الملل، اين كشور در نقشه سياسي خود به خليج فارس توجه كرد و در صدد برآمد كه در منطقه غرب آسيا از جمله خليج‌ فارس در برابر انگلستان نفوذ خود را افزايش دهد؛ بنابر اين، در پي يافتن راه‌هاي جديد از طريق تأسيس شركت‌هاي آلماني در كرانه‌هاي خليج فارس براي نفوذ اقتصادي برآمد. با وقوع نهضت مشروطه و دوره پس از آن، آلماني‌ها خطوط متعدد كشتيراني به‌منظور جابه‌جايي كالاهاي تجاري دو كشور بين بندر هامبورگ و جزاير و بندرهاي خليج فارس داير كردند و فعاليت تجاري‌شان نسبت به قدرت‌هاي ديگر به اوج رسيد. مسئله اصلي اين مقاله، راهبرد تجاري آلمان در خليج فارس با هدف نفوذ و كسب امتياز و چگونگي مواجهه با ديگر قدرت‌هاي اروپايي در دوره پهلوي اول است. به‌تبع آن پرسش اصلي پژوهش، چگونگي اتخاذ اين راهبرد، سازوكار و نتايج آن است. هدف مقاله حاضر، بررسي رويكرد آلمان در اواخر قرن نوزدهم و اوايل قرن بيستم در باره ايران و خليج فارس با تأكيد بر فعاليت‌هاي تجاري است. اين مقاله با روش پژوهش تاريخي و شيوه توصيفي- تحليلي و بهره‌مندي از منابع تاريخي و اسناد وزارت امور خارجه انجام شده است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه آلماني‌‌ها در دوره پهلوي اول جهت نفوذ سياسي با در اختيار گرفتن سهمي از تجارت در برابر ديگر قدرت‌هاي جهاني از راهبرد تأسيس شركت‌هاي تجاري در ايران بهره برده‌اند.