تأثير مباني روش‌شناختي اثبات‌گرايي و حكمت متعاليه بر علوم انساني (مطالعه تطبيقي)

يكي از مكاتب متداول علم در دنياي مدرن، اثبات‌گرايي است كه مباني روش‌شناختي آن، نه‌تنها در علوم طبيعي و تجربي، بلكه در علوم انساني نيز تأثير گذاشته است. در اين پژوهش با روش توصيفي ـ تحليلي و جمع‌آوري كتابخانه‌اي داده‌ها، پنج مبناي اصليِ مكتب اثبات‌گرايي شامل مباني هستي‌شناختي، انسان‌شناختي، معرفت‌شناختي، جامعه‌شناختي و ارزش‌شناختي، مبتني بر مباني حكمت متعاليه نقد مي‌شوند. انحصار هستي در ماده، عدم سازگاري آزادي انسان و ضرورت، عدم تطابق ذهن با عين، واقعيت جامعه و رهايي ارزش‌ها، از مهم‌ترين نقدهاي حكمت متعاليه به روش‌شناسي مكتب اثبات‌گرايي است. مهم‌ترين يافته پژوهش حاضر اين است كه اثبات‌گرايان با انتخاب روش‌هاي كمّي و منحصر كردن پژوهش بر داده‌هاي تجربه‌محور، در روش‌شناسي علوم انساني رويكرد وحدت همگراي روشي دارند؛ در حالي كه حكمت متعاليه با توجه به روش كيفي و كمّي و عدم انحصار منابع شناخت در علوم تجربي، از تمام ظرفيت روش‌هاي عقلي، نقلي و تجربي در علوم انساني استفاده كرده و رويكرد تنوع همگراي روشي را در علوم انساني انتخاب كرده است.