بررسي توازن آوايي غزليات مثنوي جمشيد و خورشيد سلمان ساوجي

موسيقي از مهم‌ترين عوامل زيبايي و جذابيت شعر است. اين مقوله ازطريق توازن آوايي به‌صورت كمي (وزن) و كيفي (توازن واجي) خود را نشان مي‌دهد. سلمان ساوجي در غزليات اندكي (47 غزل) كه در ضمن مثنوي «جمشيد و خورشيد» سروده‌، به‌خوبي از عهده‌ آن برآمده ‌است. در اين غزل‌ها بيشتر از اوزاني استفاده كرده است كه حالت خيزابي و ضرب‌آهنگ دارند؛ افزون‌بر جامعه‌ آماري اين پژوهش در بقيه‌ غزليات ديوان نيز همين ويژگي موسيقايي وجود دارد. در بخش توازن آوايي كيفي نيز انواع تكرار را در غزليات او مي‌بينيم. سلمان ساوجي با تكرار انواع واكه‌ها و همخوان‌ها (مصوّت‌ها و صامت‌ها) جلوه‌اي خاص به موسيقي شعر خود داده‌ است. در اين پژوهش انواع واكه‌هاي كوتاه و بلند، همخوان‌هاي آغازين، مياني و پاياني و تكرار همه‌ واژه را بررسي كرده‌ايم و مشخص شد كه شاعر به‌خوبي و آگاهانه از اين امكانات زباني براي به اوج رساندن موسيقي شعر خود بهره برده ‌است. بيشترين بسامد در بخش واكه‌ها (مصوّت‌ها) مربوط‌به واكه‌هاي «ا و -ِ» و كمترين بسامد مربوط‌به واكه‌هاي «-ُ، -َ، او» مي‌شود. در بخش همخوان‌ها (صامت‌ها) همخوان‌هاي «س، خ، ش» بسامد بيشتري دارند و همخوان‌هاي «پ، ع، غ، ن» كمتر تكرار شده‌اند. اين پژوهش با روش تحليلي ـ توصيفي انجام شده ‌است؛ جامعه‌ آماريْ چهل و هفت غزل مثنوي «جمشيد و خورشيد» است. در آغاز، مباحث توازن آوايي در غزليات شناسايي مي‌شود و سپس با رسم نمودار و جدول به تحليل و بررسي هركدام پرداخته خواهد شد.