شگردهاي طنزپردازي در منظومه ليلي و مجنون

طنز از آغاز شكل ‌گيري ادبيات فارسي تاكنون در آثار ادبي وجود داشته است و از آن به‌ عنوان يك نوع ادبي براي طرح انتقادهاي سياسي و اجتماعي و ابزاري براي تلطيف فضاي اثر استفاده شده است. نظامي گنجوي يكي از شاعراني است كه از شگردهاي طنزنويسي به‌شكل نامحسوس در آثار خود استفاده كرده است. طنز در آثار نظامي، در لايه‌هاي زبان، پنهان است به‌طوري كه طنز تلخ موجود در ابيات وي به‌سادگي درك نمي‌شود. او با استفاده از شگردهاي طنزنويسي علاوه‌بر انتقاد از شرايط اجتماعي، فرهنگي و اخلاقي روزگار، فضاي داستان‌هاي خود را مفرح كرده است. در منظومه ليلي و مجنون، هدف او از خلق ابيات طنزآميز، تلطيف جريان غم‌انگيز داستان و همراه‌كردن مخاطب با خود است. بلاغت حاكم بر اثر، بستري براي طنزآميز‌شدن كلام ايجاد كرده است. تشخيص و تشبيه از پركاربردترين صنايع ادبي در اين منظومه است كه منجربه خلق طنز موقعيت شده است. همچنين بازي‌هاي زباني كه از مختصات سبك قرن ششم است، در منظومۀ ليلي و مجنون كاربرد گسترده‌اي دارد و طنز كلامي ساخته است. استدلال طنزآميز و پارادوكس، دو شگرد ديگري است كه با بسامد بالا در تلطيف فضاي تلخ داستان نقش دارند. اين پژوهش به‌روش كتابخانه‌اي انجام شده و با طبقه‌بندي، بررسي و تبيين ابيات طنزآميز، ميزان نوآوري نظامي در عرصۀ طنز و انتقاد بررسي شده است.