بررسي تأثيرات مواجهۀ بندر به‌ عنوان نماد توسعه دريا پايه بر هسته و ساختار شهر بندري (نمونه موردي: بندر شهيد رجايي و شهر بندرعباس)

ضرورت پرداختن به بررسي تحولات شهر‌هاي بندري در روند «توسعۀ دريا محور»، امري اجتناب‌ناپذير است. چرا كه بندرها يكي از پروژه‌هاي استراتژيك و مطلوب به‌شمار مي‌روند كه با توجه به فرصت‌ها و ظرفيت‌هايي كه براي نيل به اهداف توسعه‌محور دارند، در چشم‌انداز‌ طرح‌هاي آمايش سرزميني قرار گرفته‌اند. اين وضعيت باعث رونق صنعت و تجارت درياپايه در جغرافيايي خاص و در لواي بهره‌گيري فزاينده از دريا مي‌شود و حاصل آن توليد الگويي ابزاري و ماشيني است كه مدل توسعۀ شهر و شمايل‌پردازي آن را در انحصار خود قرار مي‌دهد. مسئله‌اي كه محل چالش در اين بحث است، پرداختن به مواجهۀ اركان سازمان فضايي شهر بندري و حيات جاري در آن بـا تحول محتوايي و كالبدي متأثر از توسعۀ درياپايه در درون شهر و در بستر ارتباطي شهر با بنادر اسـت. ايـن پژوهش بـا نگرشي كيفي و با روش توصيفي و تحليلي انجام گرفته و با مشاهدات ميداني و مطالعۀ كتابخانه‌اي و اسنادي بـه بررسي مؤلفه‌هاي ساختاري انتظام‌دهنده شامل مركز، ساختار، قلمرو و كل‌هاي كوچك در شهر‌ بندرعباس پرداخته‌ است. نتيجتاً در اثر اين تعامل روابط ميان اركان سازمان فضايي با تهديد مواجه ‌است. احداث محله‌هاي جديد صرفاً جهت سكني‌دادن مهاجران چهرۀ شهر را مخدوش كرده و ساختار شهري را از حيز انتفاع ساقط كرده، چراكه ساختار شهر بندرعباس ديگر تابع نظام خور‌ها و تراس‌هاي ساحلي نيست، بلكه تابع نظام بنادر و سكني‌دادن جمعيت مهاجر است. در بين اين اركان، هسته نيز معناي ذهني و مفهومي خود را كه منتسب و برگرفته از دريا بود از دست داده و تنها در شمايل يك امر كالبدي در بازار شهر بروز و ظهور يافته است. تبديل شهر بندرعباس به منطقۀ پس‌كرانۀ محلي شهر-بندر شهيد رجايي، كريدورهاي ارتباطي بين اين دو را به كريدورهاي سرويس‌دهنده تبديل كرده و مفهوم منظر راه و ارتباط با دريا را ضعيف و محقر ساخته ‌است.