مفهوم دولت كارآمد در قوانين‌الوزاره ابوالحسن ماوردي (د.450ق): با نگاهي به رهيافت مفهومي توماس اسپريگنز

قوانين‌ الوزاره يكي از آثار ابوالحسن ماوردي، انديشمند سياسي سده پنجم هجري است كه در آن به جاي مباني نظري سياست، به ارائه تصويري از ساختارهاي حياتي دولتي كارآمد پرداخته است؛ كاويدن زمينه ‌هاي رابطه متغيّرهاي فعال در انديشه و زمانه نگارنده با محتواي اين اثر، مساله اصلي پژوهش حاضر است. به‌ رغم اهميت قوانين الوزاره در ميراث انديشه سياسي اسلام و دولت نگاري اسلامي، اين اثر از سوي پژوهشگران معاصر كم تر مورد مداقّه و مطالعه منظم و هدفمند بوده و بيشتر در سايه ديگر اثر شناخته‌ شده‌ تر ماوردي، احكام السلطانيه، قرار داشته است؛ از همين رو، پژوهش حاضر باهدف شناخت ويژگي هاي اصلي دولت كارآمد در اين اثر مهم دولت نگارانه، كوشيده است تا با كاربست روش تحليل مضامين به تبيين مباني دولت كارآمد در قوانين‌ الوزاره نائل آيد. شيوه اين مطالعه كتابخانه‌ اي و تمركز پژوهش بر متن عربي قوانين‌ الوزاره بوده است. بخشي از دستاورد اين پژوهش استخراج بيش از 300 مضمون سازنده قوانين‌الوزاره است كه ماحصل تحليل آن ها نشان از تقسيم مضامين به دسته هاي مضامين بحران، علل بحران، راه‌حل بحران و دولت كارآمد يا دولت بدون بحران در نظر ماوردي دارد. طبق بازخواني اين دستاورد با رهيافت مفهومي توماس اسپريگنز، واضح مي‌گردد كه ماوردي بحران سياسي سده پنجم هجري را فقدان روال هاي ساختاري، رفتاري و برنامه براي اداره دولت مي‌دانسته و براي رفع آن، به ترسيم دقيق ده ها الگوي ساختاري، رفتار سازماني و برنامه‌ هاي دولتي پرداخته است.