بررسي امكان اجراي فعاليت‌هاي اقتصادي زنبورداري و آبزي‌پروري جهت توسعه جوامع روستايي در جنگل هاي شفارود استان گيلان

سابقه و هدف: جنگل‌ به‌عنوان يكي از مهم‌ترين سامانه‌هاي حيات بشر، واجد جايگاه انكارناپذيري در تأمين رفاه و آسايش انسان-هاست، بر اساس گزارش استراتژي جنگل بانك، جهاني بيش از 6/1 ميليارد نفر در دنيا به اشكال مختلف به جنگل براي تأمين معيشت-شان وابسته هستند. يك بحث متداول سياسي در مورد توسعه و محيط‌زيست، اين است كه فقرا، هم عامل و هم قرباني تخريب محيط‌زيست هستند. تعبير اين روايت براي جنگل، نشان مي‌دهد كه كاهش فقر، مي‌تواند فشار بر روي منابع جنگلي را كاهش دهد و حفظ و توسعه منابع جنگلي، مي‌تواند به كاهش فقر كمك كند. بر همين اساس در اين پژوهش وضعيت جنگل‌هاي حوضه آبخيز شفارود در استان گيلان براي اجراي دو فعاليت درآمدزاي زنبورداري و آبزي‌پروري، جهت ايجاد رونق اقتصادي براي جوامع روستايي و ساير ذينفعان وابسته به جنگل‌هاي اين ناحيه و درعين‌حال باهدف حفظ اين جنگل‌ها، بر اساس اولويت‌بندي شاخص‌ها و زيرشاخص‌ها، موردبررسي قرار گرفت.مواد و روش‌ها: حوضه شفارود با مساحتي معادل 36657 هكتار در غرب استان گيلان، بين شهرستان‌هاي رضوانشهر و پره سر و شرق ارتفاعات تالش قرارگرفته است. در راستاي تعيين كاربري اقتصادي مناسب و شناسايي شاخص‌هاي اصلي براي هر يك از فعاليت‌هاي مدنظر متخصصين، پس از تبيين مباني نظري، به‌منظور گردآوري اطلاعات جامع، از تكنيك‌هاي مشاهده، مصاحبه و پرسش‌نامه با افراد (شامل 55 نفر) كه به‌صورت غير تصادفي و بر اساس تخصص آن‌ها انتخاب شدند، استفاده شد. در پژوهش حاضر در سه مرحله از پرسشنامه جهت تكميل روند امور استفاده شد و داده‌هاي حاصل از پرسشنامه‌هاي مربوط به شاخص‌ها و زير شاخص‌ها به روش مقايسات زوجي مورد آناليز قرار گرفتند كه جهت به دست آوردن نقشه مكاني بهينه هر فعاليت اقتصادي از نرم‌افزار GIS استفاده شد.يافته‌ها: بر اساس نتايج، در زنبورداري شاخص‌هاي تنوع پوشش گياهي، دما و تعداد درخت در هكتار و در آبزي‌پروري شاخص‌هاي فاصله از رودخانه، فاصله از چشمه و دما به‌عنوان مهم‌ترين عوامل جهت توسعه اين زنجيره‌ها شناخته شدند. در ادامه، بررسي امتياز نهايي زيرشاخص‌ها بر اساس نظر متخصصين نيز نشان داد زير شاخص‌هاي اقليم مرطوب با امتياز نهايي 03/0، بالاترين ظرفيت سرمايه‌گذاري و فاصله از جاده‌هاي خاكي هر دو با امتياز نهايي 024/0 نيز براي زنبورداري مهم بوده‌اند. زيرشاخص‌هاي اقليم مرطوب با امتياز نهايي 03/0 مهم‌ترين معيار بوده است و ظرفيت بالاي سرمايه‌گذاري با امتياز نهايي 029/0 و فاصله كمتر از 500 متر با رودخانه با امتياز نهايي 026/0 براي آبزي‌پروري در جايگاه‌هاي دوم و سوم قرار داشته‌اند. نتايج همچنين نشان‌داد كه 13/22 درصد از كل منطقه (31/8063 هكتار) براي اجراي فعاليت زنبورداري و 41/14 درصد از كل منطقه (9/5249 هكتار) براي اجراي فعاليت آبزي‌پروري جهت توسعه اقتصادي در جنگل‌هاي شفارود كاملاً مناسب هستند.نتيجه‌گيري: با توجه به يافته‌هاي اين پژوهش در ارتباط با شاخص‌هاي مؤثر و همچنين مساحت نسبتاً خوبي كه براي هر فعاليت اقتصادي بسيار مناسب تلقي گرديده است و نيز جمعيت روستايي كه در اين حوضه آبخيز حضور دارند، لازم است كه مديران جنگل براي توسعه جوامع روستايي و يافتن ساير منابع توليد غيرچوبي به آن توجه كنند.