بهينه‌سازي اثر امواج فراصوت بر توليد گانودريك اسيد در Ganoderma adspersum (Schulz.) Donkبا روش سطح پاسخ

سابقه و هدف: گانودريك اسيد (GA) نوعي از تري‌ترپنوئيدها است كه توسط گونه‌هاي مختلف گانودرما توليد مي‌شود. اين متابوليت ثانويه به دليل عملكردهاي دارويي فوق‌العاده در سال‌هاي اخير توجه زيادي را به خود معطوف نموده و باوجوداين كه Ganoderma lucidum معروفيت زيادي به خاطر داشتن اين تركيب دارد اما گونه‌هاي ديگر نيز به‌عنوان جايگزين موردتوجه هستند. يكي از مهم‌ترين گونه‌هاي گانودرما قارچ Ganoderma adspersum است كه به‌صورت پارازيت يا ساپروفيت روي درختان زنده يا برخي اوقات روي كنده‌هاي درختان يافت مي‌شود و بازيديوكارپ آن بسيار شباهت به گونه applanatum G. دارد و اغلب اشتباه گرفته مي‌شود. خواص دارويي مختلفي چون كاهش فشار و قند خون، تقويت سيستم ايمني، خاصيت ضدويروسي و ضد باكتريايي و ضدالتهابي را براي اين‌گونه ذكر كرده‌اند و از منابع اصلي توليد گنودريك اسيد است. در پژوهش حاضر ضمن شناسايي مولكولي قارچ و حصول اطمينان از گونه، از امواج فراصوت به‌عنوان محرك و با هدف افزايش گانودريك اسيد كل در شرايط اين‌ويترو استفاده و در دو حالت درون‌سلولي و برون سلولي نتايج بررسي شد.مواد و روش‌ها: نمونه‌برداري از قارچ در سه سايز كوچك، متوسط و بزرگ انجام و پس از خالص‌سازي، مورد شناسايي مورفولوژيكي و مولكولي قرار گرفت. نمونه‌ها در محيط PDA كشت شده و پس از 14 روز در محيط كشت سوسپانسيون (PDB)، در معرض محرك امواج فراصوت با متغيرهاي تعداد (1 تا 3 بار صوت دهي)، زمان (60، 180 و 300 ثانيه) و دماي صوت دهي (30، 40 و 50 درجه سانتي‌گراد) قرار گرفتند. سپس از ميسليوم و محيط كشت قارچ موجود در كشت سوسپانسيون عصاره‌گيري و گانودريك اسيد درون‌سلولي و برون سلولي اندازه‌گيري شد. جهت انجام كار از روش سطح پاسخ RSM و طرح باكس بنكن استفاده و 17 آزمايش توسط نرم‌افزار Design expert 7. طراحي گرديد و مقدار بهينه متغيرها براي حداكثر توليد گانودريك اسيد، به كمك نرم‌افزار تعيين شد.يافته‌ها: طبق شناسايي مورفولوژيكي و مولكولي گونه انتخابي گانودرما، ادسپرسوم نام دارد. وجود گانودريك اسيد در اين قارچ به اثبات رسيد مشخص شد در بين سه سايز انتخاب‌شده قارچ، سايز بزرگ‌تر (21 × 16 سانتي‌متر) گانودريك اسيد بيشتري نسبت به دو سايز ديگر داشت و از همين سايز براي نمونه‌گيري و القا محرك استفاده شد. بيشترين ميزان گانودريك اسيد كل مربوط به دومرتبه صوت دهي به مدت 282 ثانيه و دماي 30 درجه سانتي‌گراد بود (21/79 ميلي‌گرم بر گرم) كه باعث افزايش 6/1 برابري گانودريك اسيد كل نسبت به شاهد گرديد و اين در حالي است كه اين ميزان در قارچ طبيعي 48/25 ميلي‌گرم بر گرم بوده است.نتيجه‌گيري: كشت‌ در محيط اين‌ويترو به‌جاي برداشت از جنگل يك روش پايدار براي استخراج متابوليت‌هاي ثانويه گياهي مي‌تواند مورداستفاده قرار گيرد. گانودريك اسيد يكي از مهم‌ترين متابوليت‌هاي ضدالتهاب و ضدويروس است كه در گونه‌هاي قارچ گانودرما وجود دارد. با توجه به نياز به برداشت وسيع از جنگل و عدم امكان دسترسي مداوم به جنگل، جايگزين نمودن روش‌هاي نوين كشت قارچ در شرايط آزمايشگاهي به‌جاي جمع‌آوري از جنگل امري ضروري است. پژوهش حاضر در همين راستا و باهدف افزايش مقدار گانودريك اسيد براي اولين بار بر روي گانودرما ادسپرسوم صورت گرفت. همچنين اين قارچ براي اولين بار بر روي ممرز گزارش مي‌شود. با توجه به افزايش بيش از 5/1 برابري گانودريك اسيد كل بعد از اعمال تيمار صوت دهي نسبت به نمونه قارچ طبيعي، انجام تحقيقات تكميلي براي شناسايي جزئي‌تر و نوع گانودريك‌ها پيشنهاد مي‌شود.