پهنه‌بندي و الويت‌بندي فعاليت‌هاي تفرجي در جنگل‌هاي مانگرو خمير و قشم

سابقه و هدف: در فرآيند برنامه‌ريزي و توسعه فعاليت‌هاي طبيعت‌گردي، پهنه‌بندي و الويت‌بندي مناسب فعاليت‌هاي تفرجي براي ‏استقرار و جانمايي ‏در طبيعت از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. بدين ترتيب كه فعاليت‌هاي تفرجي مستعد و قابل استقرار در پهنه‌هاي ‏انتخاب شده در گستره‌هايي از طبيعت مورد طراحي ‏قرار مي‌گيرد و سپس به ارائه برنامه مديريتي پايدار با لحاظ نمودن آموزش، ‏مشاركت و پايش بر انجام فعاليت‌هاي ‏تفرجي اقدام مي‌شود. ‏بر اين اساس در مطالعه حاضر ضمن شناسايي پهنه‌هاي مناسب براي ‏توسعه فعاليت‌هاي تفرجي مورد تقاضا و قابل توسعه در جنگل‌هاي مانگرو خمير و قشم، به الويت‌بندي هر يك از اين فعاليت‌ها با ‏توجه به ‏توان و قابليت عرصه‌هاي طبيعي منطقه و همچنين معيارهاي پيشنهادي و مؤثر بر توسعهء آن‌ها صورت گرفت.‏مواد و روش‌ها: در اين مطالعه به پهنه‌بندي فعاليت‌ها بر اساس رابطه خطي شاخص‌هاي مكاني پرداخته شد. سپس به وزن‌دهي و ‏الويت‌بندي اين فعاليت‌ها مطابق با يكسري از معيارهاي منتخب بر ‏اساس نظرات كارشناسان و متخصصان و همچنين مطالعات و اسناد ‏مشابه اقدام گرديد. در فرآيند شناسايي معيارها، همچنين شرايط محيطي محدوده مورد مطالعه و ساير عواملي كه مي‌تواند بر توسعه ‏‏فعاليت‌هاي تفرجي در اين منطقه مؤثر باشد، مورد توجه قرار گرفت. معيارهاي مورد مطالعه شامل شبكه ‏دسترسي جاده‌اي، فاصله از ‏شهر، موقعيت سكونتگاه‌ها، زيرساخت‌هاي دريايي و بندرهاي موجود، فاصله از لكه‌هاي ‏حفاظتي و جمعيت ساكن است. اين معيارها ‏ابتدا در دامنه عددي 0 تا 1 به روش خطي، ‏استانداردسازي شده و سپس با استفاده از مدل ‏ANP‏ به هر يك از معيارها وزني اختصاص ‏داده شد. در ادامه براي هر ‏يك از معيارها نقشه‌اي مكاني در نرم افزار ‏Arc GIS‏ تهيه گرديد و براي الويت‌بندي فعاليت‌هاي تفرجي از ‏روش ‏Topsis‏ در نرم افزار ‏Topsis Solver‏ استفاده شد.‏يافته‌ها: مطابق نتايج به‌دست آمده پهنه‌بندي فعاليت‌هاي تفرجي در اين منطقه شامل 4 گزينه از نحوه تركيب فعاليت‌هاي ‏تفرجي مورد ‏تقاضا در جنگل‌هاي مانگرو خمير و قشم مي‌باشد كه گزينه 1 شامل پهنه‌هايي با سه فعاليت تفرجي (بازديد از جنگل با بالن، تماشاي ‏جانوران و پرندگان دريا و پياده‌روي و جنگل‌گردي)، گزينه 2 شامل پهنه‌هايي با چهار فعاليت تفرجي (بازديد از جنگل با بالن، ‏تماشاي جانوران و پرندگان دريا، پياده‌روي و جنگل‌گردي و بازديد از روستاهاي حاشيه جنگل)، گزينه 3 شامل پهنه‌هايي با پنج ‏فعاليت تفرجي (بازديد از جنگل با بالن، تماشاي جانوران و پرندگان دريا، گردش با قايق موتوري، ماهيگيري با ‏قلاب و عكاسي در ‏جنگل مانگرو) و در نهايت گزينه 4 در برگيرنده هفت فعاليت تفرجي (بازديد از جنگل با بالن، تماشاي جانوران و پرندگان دريا، ‏پياده‌روي و جنگل‌گردي، تماشاي جزاير گلي و جنگلي، اردو زدن در ‏جنگل مانگرو، گردش در كرانه با موتور 4 چرخ و حمام آفتاب ‏در كرانه) است. نتايج وزدن‌دهي معيارها نيز نشان داد كه بيشترين وزن مربوط به معيار زيرساخت‌هاي دريايي و بندرهاي موجود و ‏كمترين ‏وزن به معيار فاصله از شهر اختصاص يافته است. در نهايت رتبه‌بندي فعاليت‌هاي تفرجي حاكي از آن است كه بالاترين الويت ‏مربوط به گزينه 2، و الويت‌هاي بعدي به‌ ‏ترتيب شامل گزينه‌هاي 3، 1 و 4 مي‌باشند. ‏نتيجه‌گيري: به طور كلي با توجه به نتايج به‌دست آمده، يكي از عمده‌ترين عوامل در توسعه طبيعت‌گردي پايدار و همچنين امكان ‏‏بهره‌وري از توان و جاذبه‌هاي گردشگري در اكوسيستم‌هاي طبيعي، پهنه‌بندي و الويت‌بندي فعاليت‌هاي تفرجي متناسب ‏با شرايط ‏محيطي منطقه مي‌باشد. با توجه به ‌اين‌كه جنگل‌هاي مانگرو خمير و قشم از ذخاير ارزشمند حفاظت شده سواحل جنوب كشور ‏مي‌باشد، ‏الويت‌بندي فعاليت‌هاي تفرجي در پهنه‌هاي مناسب و خارج از زون‌هاي حفاظتي منطقه مي‌تواند ضمن حفاظت از اين ‏‏رويشگاه‌هاي طبيعي به استفاده ‏پايدار از ظرفيت منابع طبيعي و نحوه متناسب توزيع فعاليت‌هاي تفرجي در منطقه ‏‏كمك نمايد.‏