بررسي، تحليل و نقد حماسي ‌هاي ديني از قرن يازدهم تا چهاردهم هجري قمري با تأكيد بر ارديبهشت‌نامه ، شهنشاه‌ نامه، مقامات حسيني

به پيروي از حماسه‌هاي اوليّه، گونه ديگري از حماسه شكل گرفت كه با نام حماسه‌هاي ثانويه يا مصنوع از آن‌ها ياد مي‌شود؛ گونه‌اي از انواع حماسه كه به تقليد از حماسه‌هاي اوليّه شكل گرفته،حماسة ديني يا مذهبي است كه سرايندگان آنها بر اساس جنگ‌هايي كه در تاريخ اسلام ،بويژه روزگار نخستين ظهور اسلام، روي داده، به تبعيّت از متون حماسي،به شرح دلاوري‌هاي يكي از شخصيت‌هاي برجسته تاريخ اسلام كه نزد بيشتر مسلمانان جايگاه والايي داشته،پرداخته‌اند. سرايش چنين منظومه‌هايي از قرن پنجم آغاز شده ليكن در روزگار صفويّه به دليل شرايط سياسي و اجتماعي رواج و ادامه يافته است به گونه‌اي كه در فاصلة قرن يازدهم تا چهاردهم فقط در منطقة اصفهان بيش از بيست منظومه حماسي ديني احصاء شده كه هنوز به قلمروهاي پژوهشي راه نيافته‌اند.پژوهش حاضر ضمن تبيين جنبه‌هاي مختلف حماسه‌هاي ديني با روش توصيفي- تحليلي، به تحليل و نقد حوزه‌هاي گوناگون سه منظومة (نسخه هاي خطي) ارديبهشت نامة سروش اصفهاني و شهنشاه‌نامة ميرزا جعفر اصفهاني و مقامات حسيني، اثر محمداكبر اصفهاني قائني به عنوان نمونه‌هاي حماسه‌هاي ديني پرداخته-است.حاصل پژوهش نشان مي‌دهد سرايندگان آثار به دستگاه زباني و بلاغي چندان توجه نكرده‌اند به‌نحوي كه گاهي مختصّات حماسي و غنايي درهم آميخته شده است؛دستگاه معنايي و محتوايي بسيار مورد توجّه سرايندگان بوده و كوشيده‌اند متن را محملي براي بيان دريافت‌هاي ديني و اعتقادي خويش كه آميزه‌اي از تاريخ و توان شاعر است، قرار دهند.در اين ميان ارديبهشت‌نامه و شهنشاه‌نامه داراي بسياري از مؤلفه‌هاي حماسه هستند لكن مقامات حسيني غير از وزن،فاقد بسياري از مؤلفه‌هاي حماسي به نظر مي‌رسد.