طبقه‌بندي و تحليل ساحت‌هاي محتوايي اشعار ميرزاعبدالله گرجي اصفهاني

ميرزاعبدالله گرجي اصفهاني ازجمله اطعمه‌ سرايان شاخص قرن سيزدهم بوده كه با توسل به يكي از شاخه‌هاي مرتبط با طنز يعني نقيضه‌سازي، اشعار درخور توجهي سروده و از خلال آن، هم هنر طنزپردازي خود را نشان داده و هم كمبودها و كاستي‌هاي موجود در زمانۀ خويش را به تصوير كشيده است. نويسندگان بر آن بوده‌اند در وهلۀ اول، تعريفي واحد از نقيضه ارائه دهند و به دنبال آن كوشيده‌اند نقيضه‌هاي گرجي اصفهاني را واكاوي كنند. هدف اين مقاله بررسي ريزبينانه و جزءنگرانه نقيضه‌ها از طريق تحليل محتوايي و رسيدن به اطلاعات ارزشمندي است كه كمتر بدان توجه شده است. از خلال اين نقيضه‌ها مي‌توان به چهار ساحت بسامددار در اشعار شاعر پي برد. در ساحت «روانشناختي و فردي» شاعر با ابراز اشتياق افراط‌گونه خود به خوراكي‌ها درصدد است تا به نوعي هم كمبودها و كاستي‌هاي عاطفي و رواني خود را ابراز كند و هم ميل به خوردن را از طريق ديدن و بوييدن و چشيدن و حتي لمس‌كردن غذا نشان دهد. ساحت «فرهنگي و اجتماعي» اشعار ميرزاعبدالله گرجي اصفهاني حاوي اطلاعات مفيدي است كه در خصوص باورهاي عاميانۀ مرتبط با خوراكي‌ها ارائه گرديده است. ساحت «تاريخي و اقتصادي»، معطوف به تاريخ عصر شاعر، روابط با كشورهاي همسايه و اوضاع اسف‌بار اقتصادي و پيامدهاي ناگوار آن چون فقر و گرسنگي و قحطي است. در ساحت «ديني و مذهبي» هم شاعر به انتقاد از زاهدان ريايي و تفاوت ظاهر و باطن آنان پرداخته است. بخشي از اين چشم‌اندازها به‌ويژه در رويه‌هاي ظاهري اشعار، سرگرم‌كننده و طنزآميز است؛ اما با نقب‌زدن به لايه‌هاي پنهاني اين نقيضه‌ها طنز تلخ و جنبه‌هاي انتقادآميزي نمايان مي‌شود كه در شناخت زندگي و زمانۀ شاعر بسيار حائز اهميت است.