انواع تغيير در شكل‌دهي به فضاي ساخته‌شده معماري (موردپژوهي: دانشكده معماري و شهرسازي دانشگاه هنراسلامي تبريز)

بيان مساله: فضاي ساخته‌شده معماري در گذر زمان و با تغيير خواست و نيازهاي انساني و عوامل‌محيطي، در شرايطي قرار مي‌گيرد كه نيازمند تغيير است. اين تغييرات به شكل‌هاي گوناگون و با انگيزه‌هاي متفاوتي در فضاي ساخته‌شده انجام مي‌گيرد. هر فضاي ساخته‌شده‌اي داراي شاخصه‌هايي است كه آن را در قالب سه سامانه كالبدي-فرمي، رفتاري-عملكردي و ادراكي-معنايي مي‌توان مورد ارزيابي قرار داد. در اين پژوهش، دانشكده معماري و شهرسازي دانشگاه هنر اسلامي به‌عنوان فضاي ساخته شده‌اي كه نتيجه شكل‌دهي به مجموعه خانه‌هاي سنتي تبريز است، براي تبيين نقش تغيير در فضاي معماري، مورد مطالعه قرار گرفته‌است.سوال تحقيق: تغيير در فضاي ساخته‌شده معماري، درچه انواعي قابل دسته بندي است؟ كاربست تغيير در شكل‌دهي به فضاي دانشكده معماري و شهرسازي دانشگاه هنراسلامي تبريز با توجه به انگيزه ايجاد تغيير، چگونه قابل بررسي است؟اهداف تحقيق: اين پژوهش به تبيين مفاهيم و دسته بندي انواع تغيير در فضاي معماري مي‌پردازد و نقش تغيير در شكل‌دهي به شاخصه‌هاي فضاي ساخته‌شده را مورد بررسي قرار مي‌دهد.روش تحقيق: اين پژوهش از نوع كيفي و با روش توصيفي تحليلي است، بدين منظور ابتدا اطلاعات حاصل از مطالعات كتابخانه اي و منابع اسنادي مورد بررسي قرار گرفت و با رويكرد تطبيقي موردمحور، به ارزيابي و تحليل نقش تغيير‌ در فضاي‌ساخته‌شده معماري پرداخته شد. در شكل‌گيري ساختمان‌هاي دانشكده معماري و شهرسازي، انواع تغيير در سه سامانه كالبدي- فرمي، رفتاري- عملكردي و ادراكي- معنايي و با استفاده از مشاهدات ميداني، اسناد و نقشه‌ها مورد تحليل قرارگرفت.مهم ترين يافته ها و نتيجه گيري تحقيق: بررسي‌هاي انجام شده مشخص مي‌نمايد كه تغيير در فضاي ساخته‌شده معماري با 6 نوع؛ دگرسازي، سازگارسازي، بازسازي، دگرديس‌سازي، تجميع‌سازي و تفكيك‌سازي انجام مي‌شود كه به ترتيب با انگيزه تبديل، تطبيق، تحوّل، تغيّر، تركيب و تقسيم صورت مي‌پذيرد. اين 6 نوع، هريك جلوه‌اي از تغيير هستند. ازاين‌روي، تغييرِ فضايِ ساخته‌شده مي‌تواند با چندنوع همراه باشد. به‌نظر مي‌رسد در اين دانشكده، دگرسازي كه با انگيزه تبديل فضاي مسكوني به آموزشي- پژوهشي بوده، بيشترين تغيير در سامانه كالبدي- فرمي اتفاق افتاده‌است. در سازگارسازي به‌جهت تداوم معنا و حضور در فضاي با اصالت، تغييرات عمده در سامانه ادراكي- معنايي رخ داده‌است. در بازسازي كه ارتقاء و بروزرساني رفتارها و عملكردها با توجه به نيازهاي جديد در اولويت قرار دارد، بيشترين تغييرات در سامانه رفتاري- عملكردي ‌است. در دگرديس‌سازي تغييرات لزوما با هدف و انگيزه خاصي صورت نمي گيرد بلكه بعضا از نوعي ناهماهنگي و يا محدوديت حاصل مي‌شود. در دونوع تجميع‌سازي و تفكيك‌سازي، براساس هدف شكل‌دهي فضا، عمده تغييرات در هر يك از سامانه‌ها مي‌تواند به‌وجود آيد.