ارتقاء حس اجتماعي در نواحي مسكوني مبتني بر تطبيق دو نظريه زبان الگو كريستوفر الكساندر و طرح‌واره‌ شناختي كيم و كاپلان (با نگاهي به محله تاريخي سرچشمه زنجان)

بيان مساله: ارتقاء حس اجتماعي و تعاملات جمعي، از مطالبات فراگير در نواحي مسكوني معاصر است كه ريشه در كم‌توجهي به انسان و نيازهايش در برنامه‌ريزي‌ و طراحي نواحي مسكوني دارد. ويژگي‌هاي كالبدي نواحي مسكوني بر نحوه تعاملات جمعي و بروز حس همسايگي ساكنان از طريق افزايش تعداد تعاملات و فراهم كردن محيط‌هاي دوستانه تأثيرگذار است.سوال تحقيق: با گسترش نواحي مسكوني جديد و نياز به فضاهاي جمعي:1. الگوهاي طراحي نواحي مسكوني چگونه مي‌توانند به تقويت تعاملات جمعي و حس همسايگي منجرشوند؟ 2. طرح‌واره‌هاي ذهني ساكنان پيرامون تعاملات جمعي و حس همسايگي، چه ارتباطي با زبان الگوهاي طراحي دارند؟اهداف تحقيق: اين پژوهش بر آن است كه با استفاده از نظريه طرح‌واره‌هاي ذهني(حوزه روانشناسي شناختي) و تطبيق آن با نظريه زبان الگوي الكساندر(حوزه برنامه‌ريزي و طراحي محيطي)، چهارچوبي براي تقويت تعاملات جمعي نواحي مسكوني پيشنهاد نمايد.روش تحقيق: به منظور پاسخ به پرسش اول تحقيق، ابتدا كليات نظريه زبان الگو و 253 الگو بررسي شده و الگوهاي مرتبط با نواحي مسكوني، به روش تحليل محتواي منابع معتبر، مورد بازشناسي قرار گرفت. درپاسخ به سوال دوم، مفهوم طرح‌واره‌ ذهني و نظريه زبان الگو و ارتباط آن دو، با استفاده از منابع كتابخانه‌اي، جمع‌آوري اطلاعات و بررسي به روش تحقيق تفسيري و كيفي، با توصيف و تحليل محتواي متون، شناسايي و واكاوي گرديد.مهم‌ترين يافته‌ها و نتيجه‌گيري تحقيق: با بررسي مفهوم طرح‌واره‌هاي ذهني در زمينه دانش روان‌شناسي شناختي، سه طرح‌واره مرتبط با محيط سكونت شامل ‌هويت سكونتي، تعامل فردي- اجتماعي و دلبستگي محلي تبيين شدند و در بررسي ارتباط بين الگوهاي طراحي نواحي مسكوني با طرح‌واره‌هاي سكونت-مبنا، راهكاري براي تقويت حس اجتماعي در اين فضاها آشكار شد. براي ارتقاء حس اجتماعي ساكنان، طرح‌واره هويت سكونتي با 11 الگو، طرح‌واره تعامل فردي با 10 الگو، طرح‌واره تعامل اجتماعي با 8 الگو و طرح‌واره دلبستگي محلي با 6 الگو نقش آفريني مي كنند. با توجه به ماهيت شناختي طرح‌واره‌ها، در‌هم تنيدگي و پيوستگي الگوهاي برنامه‌ريزي و طراحي از طريق رويداد محوري فضاها، نقش مهمي در ارتقاء كيفي نواحي مسكوني دارد. نتايج پژوهش، اعتبار دروني نظريه زبان الگو را در پيوند با نظريه طرح‌واره‌هاي شناختي براي تقويت تعاملات نواحي مسكوني آشكار مي‌كند. كاربست چهارچوب پيشنهادي در محله تاريخي سرچشمه زنجان، روايي بيروني مدل پيشنهادي را از طريق ذهن- بنه‌ها، مؤلفه‌ها، زبان الگو و راهكارهاي برنامه‌ريزي و طراحي، آشكار مي‌كند.