ازدواج، رابطۀ جنسي و عشق در ترازوي اخلاق ‌شناسي كانت

طرح و برنامۀ فلسفۀ نقدي كانت در اخلاق ‌شناسي پي‌ريزي و پي‌جوييِ اصول پيشين و ماقبلِ تجربيِ (يا به تعبير او، مابعدالطّبيعۀ) اخلاق است. با اين هدف در بنيادگذاري مابعدالطّبيعۀ اخلاق ارزش اخلاقي را به نحو مطلق فقط شايستۀ ارادۀ نيك مي‌داند؛ اراده‌اي كه با قانون اخلاقي مطلق عقلي و محض متعيّن شده باشد و انگيزۀ عمل به آن اداي وظيفه باشد و نه امر ديگري ازجمله احساس دلسوزي و ميل به تحقّق نتيجه و اطاعت از اوامر الاهي. كانت براي قانون اخلاقي فرمول‌هاي گوناگوني را تقرير مي‌كند (قانون كلّي، قانون كلّي طبيعت، انسانيّت، خود آييني و ملكوتِ غايات). در آثارِ بعد از نقد دوم، كانت اين بخشِ انتزاعي را تكميل و به مسائل انضمامي مرتبط مي‌كند. يكي از مسائلي كه كانت به آن مي‌پردازد، رفتار، روابط و ميل جنسي است كه برآوردن آن را فقط و فقط در قالب ازدواج قانوني مجاز مي‌داند. او ازدواج را نه بر پايۀ دوستي و نه بر مبناي عشق، بلكه متّكي بر ميل جنسي و قراردادي بين مرد و زن براي تبادل اندام‌هاي جنسي مي‌داند. اين تصوير از ازدواج و رابطۀ جنسي́ مسائل گوناگوني را در فضاي اخلاق‌شناسي كانت مطرح مي‌كند؛ ازجمله اينكه مخالفت كانت با شئ‌شدگي در تعامل بين آدميان چگونه در برآوردن ميل جنسي با ازدواج جمع مي‌شود؟ آيا كانت فرمول انسانيّت خود را در اين مورد استثنا مي‌كند يا به نحوي در قالب همان فرمول́ ازدواج را توجيه مي‌كند؟ امتناع مالكيّت آدمي بر بدن خود چگونه با ازدواج كه واگذاري اين مالكيّت است، جمع مي‌شود؟ مفسّران كانت به اين پرسش‌ها با نكاتي كه در اين مقاله به آن مي‌پردازم، پاسخ مي‌دهند. كانت هم‌داستان با نظريّه‌پردازان قانون طبيعي در اخلاق‌شناسي (همچون توماس آكوئيني) معتقد است كه رابطۀ جنسيِ شخص متأهّل آشكارا فاقد هرگونه فضيلتي است، مگر اينكه با انگيزۀ توليدِمثل انجام شود. مخالفت كانت با برخي روابط جنسي و/يا رفتارهاي جنسي (همچون خود ارضايي، رابطۀ جنسي با حيوانات و هم‌جنسان) را در همين زمينه مي‌توان فهم كرد. درنهايت، در اين مقاله از جايگاه عشق در اخلاق‌شناسي كانت بحث مي‌شود و اين پرسش طرح مي‌شود كه آيا ما وظيفه‌اي در باب عشق ورزيدن به ديگران داريم؟