تبيين اثرگذاري عوامل محيط مصنوع شهر در الگوي فضايي و تراكم آلاينده‌هاي هواي شهر تهران

تهران يكي از آلوده ترين شهرهاي دنيا است. آلودگي هوا به دلايل مختلف، ازجمله تمركزگرايي، افزايش ترافيك، مكان يابي ناصحيح الگوي فضايي كاربري ها، مصرف سوخت هاي فسيلي، عدم وجود مقررات و ضوابط به ‌منظور محدود ساختن مناطق صنعتي و ناپيروي مقررات زيست‌ محيطي به وجود آمده و بعضاً بر اثر بعضي عوامل اقليمي شدت مي‌يابند. در اين پژوهش، هدف ارتباط سنجي عوامل مصنوع شهري با آلودگي هواي شهر تهران و يافتن درجه اهميت هر يك از آن ها است. تكنيك هاي مورد نظر بر پايه داده هاي رادار نشان مي دهد كه الگوي فيزيكي و پيامدهاي نظام برنامه ريزي شهري در آلايندگي هواي شهر تهران بسيار تاثير گذار است. در اين ارتباط ضريب همبستگي الگوي محيط ارتفاعي ساخت و سازها (بُعد سوم شهر) و آلودگي هواي تهران 0.86 محاسبه گرديد. به بيان ديگر درصورت برنامه ريزي مناسب يا وجود امكان اصلاح ساختار بُعد سوم، مي توان آلودگي هواي شهر تهران را به ميزان زيادي كنترل و تعديل كرد. مستند بر يافته هاي تحقيق از لحاظ كاربري هاي شهري، صنايع، تجاري، حمل ‌و نقل، سازمان ها و ادارات و مراكز بهداشتي و درماني با الگوي فضايي آلاينده هاي ذرات معلق 2.5 ميكروني و مونواكسيد كربن منطبق بوده و بيشترين ضريب تعيين را با الگوي فضايي آلودگي هواي شهر تهران داشته اند. در بحث ترافيك، شاخص گره گاه هاي ترافيك با الگوي فضايي آلاينده ذرات معلق 2.5 ميكروني بيشترين انطباق را داشته اند؛ در محدوده خطرناك و خيلي ناسالم الگوي فضايي آلودگي هواي شهر تهران، تعداد زيادي گره گاه ترافيكي با مسافت كم نسبت به هم موجود مي‌باشند كه در نهايت اين گره گاه ها در كنار هم در بعضي از نقاط شهر كانال هاي ترافيكي را شكل داده اند. نتايج مدل كرنل نشان مي دهد كه با شناسايي اين كانال ها و مديريت ترافيك شهري مي توان تاحد زيادي آلودگي مرتبط را تعديل كرد. به علت امكان پذير نبودن تعديل يا از بين بردن عوامل جبري ايجاد يا تشديد آلودگي هوا، مي توان با تغيير در الگوي مديريت كلان شهري و برنامه ريزي شهري، با حفظ يا تغيير در ساختارها –كاركردها، محيط مصنوع شهر تهران را به سمت الگوي زيست محيطي مناسب هدايت كرد.