واكاوي عقلي مفهوم جهاد از ديدگاه فارابي

درطول تاريخ انديشه، مفهوم جنگ و جهاد از منظرگاه‌هاي مختلف موردنظرورزي قرارگرفته است. دراين ميان فلسفه‌ي سياسي را مي‌توان يكي از مهم‌ترين و فراگيرترين اين منظرها درباره‌ي جهاد اسلامي دانست. آراي فارابي به‌عنوان مؤسس فلسفه‌ي سياسي اسلامي درباب جهاد را مي‌توان دراين‌راستا ارزيابي كرد. فارابي در زمانه و زمينه‌اي مي‌زيسته است كه مفهوم جنگ –مفهومي كه بيشترين قرابت را با مفهوم جهاد دارد - و لازمه‌هاي انديشه‌اي و عمل‌گرايانه آن ملموس بوده است. ازاين‌رو مي‌توان گفت فارابي جنگ و جهاد را به‌خوبي حس كرده و اهميت آن را در تكميل گونه‌اي فلسفه سياسي به‌درستي درك كرده بود. نظريه جنگ فارابي ازجمله نظريه‌هايي است كه روايي و ناروايي جنگ‌ها را معطوف به‌غايت، مورد داوري قرار مي‌دهد؛ و ابزار فعل در رتبه‌هاي بعدي اهميت قرار مي‌گيرد. غايتِ جنگ، شكل‌گرفته بر اساس هستي‌شناسي، معرفت‌شناسي و اخلاق شناسي انسانِ فارابي است. به عبارتي انساني واجد چنين شئون فلسفي براي رسيدن به‌غايت و سعادت حقيقي خود گاهي دست به ابزار جنگ و جهاد مي‌برد، تا بتواند با اصلاح نفوس و ارواح سعادت اين جهاني و آن جهاني ملت را تضمين كند. درنهايت جهاد نزد فارابي همچون ابزاري است كه درصورت حمل آن توسط رئيس اول مدينه تبديل به عصاي موسي جهت شكافتن سختي‌ها و ناعدالتي‌ها و حفظ خيرات و فضايل براي تحقق سعادت حقيقي اهالي و مدينه مي‌شود.