توسعه‌گرايي و فقرزدايي در دولت‌هاي پنجم و ششم جمهوري اسلامي ايران

يكي از ويژگي‌هاي برجستۀ دولت‌ها، توانايي در پيشبرد اهداف توسعۀ كشور به شكل همه‌جانبه و متوازن است كه مي‌تواند نتايج ارزشمندي در زمينۀ ارتقاي كيفيت زندگي مردم و فقرزدايي داشته باشد. هدف پژوهش حاضر مطالعۀ الگوي توسعه‌گرايي دولت‌هاي پنجم و ششم جمهوري اسلامي و نقش آن در فقرزدايي است. اين مطالعه با روش تركيبي در دو گام شامل روش تحليل محتواي كيفي و تحليل محتواي كمّي انجام گرفته است. در گام نخست، از روش تحليل محتواي كيفي و تكنيك تحليل مضمون (تماتيك) براي بررسي الگوي توسعه‌گرايي دولت استفاده شد. بدين‌منظور با 17 نفر از خبرگان كه به‌صورت هدفمند انتخاب شدند، مصاحبۀ عميق نيمه‌ساختاريافته به عمل آمد كه بر پايۀ يافته‌ها، دو بُعدِ تأكيد بر نقش مردم در دولت و دولت متكي بر ديوانسالاري وبري و شش مؤلفه شناسايي شدند. در مرحلۀ تحليل محتواي كمّي نيز عناوين خبري روزنامه اطلاعات به‌عنوان يكي از اصلي‌ترين پايگاه‌هاي خبري دولت طي سال‌هاي 1368 تا 1376 (دورۀ هشت‌سالۀ دولت‌هاي پنجم و ششم) جستجو و بررسي شد. نتايج گوياي آن بود كه طي اين سال‌ها ويژگي‌هاي متكي بر ديوان‌سالاري وبري، حجم زيادي از عناوين خبري دولت را به خود اختصاص داده؛ اما در زمينۀ جامعۀ مدني و درآميختگي دولت با آن كمتر سخن به ميان رفته است. افزون بر آن، دولت صرفاً در توسعۀ اقتصادي كشور و براي دريافت كمك‌هاي مالي به‌منظور پيشبرد اهداف اقتصادي خود به مردم رجوع نموده است. همچنين، شاخص‌هاي اقتصادي در دورۀ موردبررسي حكايت از افزايش فقر داشت كه مي‌توان آن را با ضعف الگوي توسعه‌گرايي دولت مرتبط دانست. بر پايۀ نتايج، توسعه‌گرايي دولت‌هاي پنجم و ششم ناقص بوده كه گسترش فقر طي سال‌هاي موردبررسي را در پي داشته است.