ارزيابي اثربخشي اجتماعي اجراي طرح توانمندسازي جوامع محلي در راستاي مديريت مشاركتي مناطق خشك (منطقه مورد مطالعه: شهرستان قلعه‌گنج)

مقدمه و هدف: اهميت توسعه پايدار جامعه و نقش حياتي آن در گسترش بيشتر كشورهاي در حال توسعه از هيچ كس پنهان نيست و به اعتقاد كارشناسان و دست اندركاران امر، اثبات اين امر بيش از هر چيز به داشتن سرمايه مناسب به‌ويژه سرمايه اجتماعي بستگي داردكه از طريق مشاركت و اعتماد امكان‌پذير است. لذا در اين پژوهش خصوصيات ساختاري سرمايه اجتماعي در شبكه اعضاي صندوق‌هاي اعتباري خرد توسعه روستايي در شهرستان قلعه‌گنج با استفاده از روش تحليل شبكه اجتماعي، در دو مرحله قبل و بعد از اجراي اين پروژه مورد تحليل و ارزيابي قرار گرفته است. مواد و روش‌ها: جهت تحليل و ارزيابي هر چه دقيق‌تر عملكرد پروژه توان‌افزايي جوامع محلي شهرستان قلعه‌گنج و جهت تحليل روابط في‌مابين ذينفعان محلي (اعضاي صندوق هاي اعتبارات خرد روستايي) از رويكرد تحليل شبكه‌هاي اجتماعي در دو مرحله و بازه زماني استفاده ‌شده است. بازه‌هاي زماني مورد تحليل در مرحله اول، قبل از جمع‌آوري اولين پس‌انداز و راه‌اندازي صندوق‌هاي آباداني و پيشرفت روستايي و درمرحله دوم، بعد از اجراي پروژه توان‌افزايي جوامع محلي است. در اين تحقيق شاخص هاي سطح كلان شبكه اجتماعي  مورد بررسي قرار گرفته اند كه عبارتند از: تراكم، دوسويگي، انتقال يافتگي و ميانگين فاصله ژئودزيك. به منظور ارزيابي ويژگي هاي شبكه، از يك پرسشنامه ساختاريافته براي جمع‌آوري داده‌ها در مناطق مورد مطالعه استفاده شد. جامعه آماري اين تحقيق شامل 164 نفر از اعضاي صندوق‌هاي خرد محلي در سه روستاي آزادشهر، علي‌آباد و زيرآباد است كه به‌صورت شبكه كامل مورد پرسش قرار گرفته‌اند. نتايج: شاخص تراكم در تمامي روستاهاي مورد مطالعه و در دو پيوند اعتماد و مشاركت پس از اجراي طرح توانمندسازي افزايش يافت و بيشترين تراكم مربوط به پيوند اعتماد روستاي زيرآباد (95.08) است. شاخص دوسويگي در مرحله دوم مطالعه نسبت به مرحله قبل از پروژه در روستاهاي مورد مطالعه افزايش داشته است. اين امر نشان‌دهنده نقش مهم و موثر طرح توانمندسازي در افزايش روابط دوجانبه و متقابل در پيوندهاي اعتماد و مشاركت و افزايش سرمايه اجتماعي و مشاركت بيشتر در صندوق توسعه روستايي و بهره‌مندي از مزاياي آن و در نتيجه افزايش توان فردي است. با توجه به نتايج اين مطالعه، سطح سرمايه اجتماعي و در نتيجه سرعت روابط مشاركت و اعتماد قبل از اجراي پروژه در حد متوسط بود، اما با تشكيل صندوق اعتبارات خرد اين ميزان افزايش يافت. نتيجه‌گيري: به طور كلي با افزايش سرمايه اجتماعي، پايبندي افراد به هنجارها و قوانين حاكم بر صندوق‌هاي اعتباري خرد روستايي افزايش پيدا مي كند و اين عامل بر ميزان احساس تعلق به روستا و مسئوليت‌پذيري افراد افزوده و جامعه اي منسجم پديد آمده كه ميزان مطروديت اجتماعي در ميان كنشگران كاهش مي يابد. در واقع مي توان بيان نمود كه به دليل تشكيل صندوق خرد اعتباري و ساختار اجتماعي در اين روستا ميزان اعتماد و مشاركت مردم به يكديگر به طور فزآينده‌اي ارتقاء يافته است. بنابراين مي‌توان نتيجه گرفت كه عضويت در يك شبكه اجتماعي باعث افزايش ارتباطات با بسياري از منابع دانش و تاثير بر اعتماد به منابع معين دانش و در نهايت افزايش توانمندي روستاييان مي‌شود.