تحليل كمي مشخصه‌هاي ساختاري Astragalus microcephalus willd. در سال‌هاي مختلف پس از آتش‌سوزي در مراتع نيمه‌استپي خلخال

سابقه و هدف: گياهان مرتعي به‌طور دائم بر اثر آشفتگي‌هاي متعدد در حال تغيير هستند. آتش‌سوزي يكي از آشفتگي‌هاي محيطي است كه طيف وسيعي از جوامع گياهي را تحت تأثير قرار مي‌دهد. در بسياري از مراتع آتش‌سوزي‌ها در حال افزايش از لحاظ فراواني و وسعت اثرگذاري هستند، بنابراين مي‌توانند تركيب و ساختار جامعه پوشش گياهي را در محيط‌هاي مستعد به آتش‌سوزي تغيير دهند. مطالعات كمي روي اثرات آتش‌سوزي در تحليل كمي ساختار توده‌هاي گياهان بوته‌اي در مراتع متمركز شده است، كه درك ما را از تأثيرات آتش بر تغيير  ساختار اين گياهان محدود مي‌كند. اين مطالعه با هدف تحليل روند تغييرات كمي ساختار گونه Astragalus microcephalus willd.  در طي 8 سال پس از آتش سوزي انجام شد. مواد و روش‌ها: در اين مطالعه يك منطقه معرف شاهد و 8 منطقه معرف آتش‌سوزي به مساحت يك هكتار با شرايط محيطي و جامعه گياهي يكسان انتخاب شدند. جهت نمونه‌برداري از پوشش گياهي در طول 6 ترانسكت 30 متري به روش تصادفي- سيستماتيك تعداد 24 نقطه با فاصله 5 متر از يكديگر انتخاب و مشخصه‌هاي ساختاري توده‌ها براساس برداشت كامل همۀ پايه‌هاي گياهان بوته‌اي با استفاده از روش فاصله‌اي اندازه‌گيري شد. به‌منظور بررسي الگوي پراكنش مكاني از شاخص‌هاي جانسون و زيمر، شاخص C، هاپكينز، ابرهارت، زاويه يكنواخت و كلارك و ايوانز، براي آميختگي گونه‌اي از شاخص مينگ‌لينگ و غلبه گونه‌اي از شاخص برگر- پاركر، براي اندازه‌گيري اختلاف ابعاد از شاخص تمايز تاجي استفاده شد. نتايج: نتايج حاصل از شاخص‌هاي كلارك ايوانز و زاويه يكنواختي نشان‌دهندۀ الگوي پراكنش كپه‌اي در توده معرف شاهد و توده‌هاي معرف آتش‌سوزي بود. شاخص C و هاپكينز الگوي پراكنش يكنواخت بوده و بين توده معرف شاهد و توده‌هاي معرف آتش‌سوزي الگوي پراكنش يكسان است، كه اين مويد آن است كه الگوي پراكنش اين گياه در اثر آتش‌سوزي تغيير پيدا نمي‌كند. شاخص‌ جانسون زايمر، براي توده معرف شاهد و توده‌هاي معرف آتش‌سوزي الگوي پراكنش كپه‌اي و يكنواخت محاسبه شد كه در سال‌هاي مختلف مقدار عددي اين شاخص‌ متفاوت هستند. نتايج شاخص مينگ‌لينك نشان داد، توده‌هاي معرف آتش‌سوزي از آميختگي ضعيف‌تري نسبت به توده شاهد برخودار هستند. بر اساس شاخص برگر- پاركر، گونه مرجع بعد از آتش‌سوزي غلبۀ بيشتري نسبت به توده شاهد در تركيب پوشش گياهي دارد. نتايج حاصل از تمايز تاج بيانگر آن است كه در سال صفر (شاهد) مقدار عددي شاخص عدد بزرگتري را داشته باشد و در سال‌هاي ابتدايي آتش‌سوزي اختلاف اندازه تاج با منطقه شاهد با هم بيشتر است. مقايسه مقادير عددي شاخص‌هاي كمي ساختار در توده‌هاي معرف شاهد و توده‌هاي معرف آتش‌سوزي با استفاده از آناليز واريانس يك طرفه انجام شد. نتايج نشان داد كه بين سال‌هاي مختلف پس از آتش‌سوزي از لحاظ شاخص‌هاي كلارك اوانز، جانسون زايمر و برگر- پاركر در سطح اطمينان يك درصد (01 %P) اختلاف معني‌داري وجود دارد. نتيجه‌گيري: به‌دليل شرايط ادافيكي، مورفولوژيكي و محيطي، الگوي پراكنش مكاني گياه Astragalus microcephalus  در مراتع خلخال به‌صورت كپه‌اي است. نتايج حاصل از اين پژوهش نشان مي‌دهد كه آتش‌سوزي در طي 8 سال باعث تغيير الگوي پراكنش اين گياه نشده است. رويش مجدد اين گونه از سطح يقه بعد از آتش‌سوزي، نوع پراكنش بذرها و نوع زادآوري از عوامل موثر برثابت ماندن الگوي پراكنش بعد از آتش‌سوزي است. آتش‌سوزي باعث افزايش غالبيت گياه Astragalus microcephalus و كاهش آميختگي تركيب پوشش گياهي شده است. مطالعه تغييرات مشخصه‌هاي ساختاري گونه‌هاي بوته‌اي مي‌تواند در تعيين راهنما براي اندازه‌گيري تأثير آشفتگي، مطالعه چگونگي توسعه و تحول الگوي پراكنش مكاني، آميختگي، غلبه گونه‌اي و اختلاف ابعاد بعد از آشفتگي در مراتع كوهستاني و همچنين برنامه‌ريزي براي مديريت و احياء رويشگاه‌هاي مشابه مناسب باشد.