چند واژه در واج‌شناسي شاهنامه

دربارۀ واژه‌هاي شاهنامه و چگونگي خوانش درست و اصيل آن‌ها مهم‌ترين منابع موجود عبارت است از لغت شهنامه و فرهنگ بسامدي ولف، واژه‌نامك، فرهنگ شاهنامۀ علي رواقي و چند منبع ديگر. واژه‌نامۀ شاهنامه نوشتۀ جلال خالقي مطلق را نيز بايد بر اين سياهه افزود. اگرچه با مطالعۀ اين منابع آگاهي‌هاي ارزشمندي در زمينۀ لغت‌شناسي شاهنامه فراهم مي‌آيد، همچنان دربارۀ شماري نه چندان اندك از واژه‌ها ابهام‌هايي وجود دارد و هنوز نه‌تنها از چگونگي خوانش و تلفّظ بسياري از واژه‌ها مطمئن نيستيم، بلكه از اساس، در درستي و اصالت پاره‌اي از واژه‌ها ترديد داريم. از همين روي، بايسته است كه واژه‌شناسان و فرهنگ‌پژوهان منابع مربوط به موضوع مورد نظر را به‌دقّت بررسي كنند تا پرتوهاي تازه‌اي بر زمينۀ مورد بحث تابيده شود. تازه‌ترين اثري كه در زمينۀ واژه‌هاي شاهنامه نوشته شده‌است واج‌شناسي شاهنامه است كه نويسندۀ آن براي تعيين چگونگي تلفّظ واژه‌هاي شاهنامه افزون بر متن (بافت، معني، وزن و به ويژه قافيه) خود كتاب، از منابع پهلوي، دست‌نويس‌هاي كهن فارسي، فرهنگ‌ها و به‌ويژه فرهنگ گران‌سنگ فريتس وُلف و نيز پاره‌اي از منابع ديگر بهره جسته‌است. با انتشار يافتن واج‌شناسي شاهنامه و مدخل شدن بسياري از واژه‌هاي بحث‌انگيز در آن ضرورت بازنگري برخي از اطّلاعات زباني مربوط به شاهنامه و لغات فارسي روزگار فردوسي بيش از پيش احساس مي‌شود. آنچه در دنباله مي‌آيد قرينه‌ها و سندها يا استدلال‌هايي است دربارۀ ضبط برخي از واژه‌ها يا چگونگي تلفّظ آن‌ها در شاهنامه كه نگارنده مدخل‌به‌مدخل فراروي خوانندۀ گرامي مي‌نهد.