تحقيق در واژه‌هاي ديريابِ نسخه‌اي مشكول از السّامي في الاسامي (مورّخ 537 هـ .ق.) با تأكيد بر واژه‌هاي سيستاني آن

يكي از فرهنگ‌هاي كهنِ عربي به فارسي كه در پژوهش‌هاي لغويِ زبان فارسي اهمّيت بسياري دارد السّامي في الاسامي نوشتۀ ابوالفضل احمد بن محمّد الميداني (وفات: ۵18 هـ .ق.) است. از اين متن نسخه‌هاي كهنِ بسياري برجاي مانده‌است كه كهن‌ترينِ آن‌ها مورّخ ۵37 هجري قمري است و در موزۀ آسيايي آكادمي علوم اتّحاد جماهير شوروي (سابق) نگهداري مي‌شود. ويژگي مهمِ اين نسخه حركت داشتنِ واژه‌هاي فارسيِ آن است؛ بنابراين به ياريِ آن مي‌توان از تلفّظ‌هاي رايج آن زمان آگاه شد كه البتّه برخي از آن‌ها ويژۀ محل تولّد يا زندگي كاتب بوده‌است. اهمّيت ديگر نسخه وجود برخي برابرهاي سيستاني است كه كاتب براي واژه‌هاي عربي برگزيده‌است. اين واژه‌ها در نسخه‌هاي ديگرِ متن به‌كار نرفته‌اند و تنها در متون سيستاني ـ به‌ويژه مهذّب الاسماء ـ يافت مي‌شوند. همچنين به سيستاني بودنِ بعضي از آن‌ها در كتاب الصّيدنه تصريح شده‌است. بنابراين مي‌توان گفت برخي واژه‌هاي ديگرِ نسخه كه در منابع ديگر يافته نشده‌است، به احتمال بسيار از منطقۀ سيستان است. اين احتمال زماني قوي‌تر گشت كه تعدادي از اين واژه‌ها در فرهنگ‌هاي سيستاني معاصر نيز به نظر رسيد. با توجه به اينكه متون سيستانيِ نسبتاً اندكي از گذشته برجاي مانده‌است وجود چنين نسخه‌هايي و تحقيق در آن‌ها اهمّيتي بسيار مي‌يابد. همچنين اين نسخه، به‌دليلِ كهن، درست، كامل و مشكول بودن ضمن اينكه در تصحيح اثر، نسخۀ اساس واقع مي‌شود، بهره‌مندي از آن نيازمند احتياط است؛ به‌ويژه در مواردي كه برابرهايي متفاوت با برابرهاي ديگر نسخه‌ها دارد.