مدل‌سازي روند پذيرش واژه‌ها با استفاده از رويكرد تفكر نظام‌مند: مطالعۀ موردي واژه‌هاي مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسي

اشاعه يا انتشار را مي‌توان پراكنش يك پديده در محيطي مشخص تعريف كرد. اين مفهوم در علوم مختلف كاربرد دارد، ازجمله، در علم فيزيك براي گسترش ماده، در جامعه‌شناسي و انسان‌شناسي براي گسترش تفكر و الگوي فرهنگي، در پزشكي براي گسترش بيماري و در علم اقتصاد براي گسترش فنّاوري يا محصول نو. در اين پژوهش، اشاعه و گسترش معادل‌هاي فارسي مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسي در ميان كاربران موضوع بحث است. ميزان پذيرش يك نوآوري، يكي از مهم‌ترين عوامل موفقيت يا عدم موفقيت نهاد يا سازمان ارائه‌دهندۀ آن است. تلاش براي جانشين ساختن معادل‌هاي فارسي به‌جاي لغات و اصطلاحات بيگانه همواره در جامعۀ ايران محل مناقشه و موضوع چون‌وچرا و سبب انواع واكنش‌ها ازسوي مردم، مترجمان، زبان‌شناسان و متخصصان حوزه‌هاي مختلف علوم بوده و كار واژه‌گزيني در فرهنگستان نمونه‌اي از اين تلاش‌ها براي حفظ و حراست از زبان فارسي است. اشاعۀ نوآوري فرايندي پيچيده و پوياست و تحت ‌تأثير عوامل و متغيرهاي متعددي، مانند تبليغات، زمان ورود محصول جديد و جايگزين، كيفيت آن، قدرت رقابت با محصولات سابق و جاافتاده در جامعه و رضايت كاربران است. اشاعه و پذيرش نوآوري، پديده‌اي آني نيست، بلكه فرايندي است كه در طول زمان و در صورت استفادۀ مستمر از محصول جديد و عادت به آن شكل مي‌گيرد. اين پژوهش با ارائۀ راهكاري در جهت بهبود و تسريع روند پذيرش واژه‌هاي مصوب فرهنگستان صورت گرفته است. به اين منظور، تحقيقات پيشين درزمينۀ رواج و كاربرد اين واژه‌ها در جامعه و نيز الگوهاي انتشار نوآوري بررسي شده و متغيرهاي مؤثر بر پذيرش واژه‌هاي جديد و جايگزين، تعيين و به سازه‌هاي الگوي اوليۀ اشاعه و پذيرش نوآوري اضافه شده است. سپس نحوه‌ تأثيرگذاري متغيرها بر رفتار كاربران زبان مشخص گرديده و با استفاده از رويكرد تفكر نظام‌مند (سيستمي) و پويايي‌شناسي سامانه، به ‌كمك نرم‌افزار پاورسيم الگويي براي اشاعه و پذيرش واژه‌هاي مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسي طراحي و ارائه شده است. با شبيه‌سازي اين الگو به ‌كمك اين نرم‌افزار، اعتبار آن ارزيابي و فرانامه (سناريو)هايي جهت بهبود وضعيت فعلي پيشنهاد شده است. با استفاده از الگوهاي شبيه‌سازي مي‌توان تأثير سياست‌ها را قبل از اجراي آنها در جامعه، در محيط مجازي و نرم‌افزاري بررسي كرد و آزمود. نتايج پژوهش حاضر نشان مي‌دهد تبليغات، آگاهي، رضايت و فراواني پذيرندگان ازجمله عوامل تأثيرگذار بر پذيرش است. براي افزايش ميزان پذيرش واژه‌هاي پيشنهادي فرهنگستان ازسوي جامعه و استفاده از معادل‌هاي فارسي به‌جاي لغت‌ها و اصطلاحات بيگانه، اولين قدم، اطلاع‌رساني و آگاه كردن مردم است.