بررسي وام‌گيري دروني و تاريخي در فرايند واژه‌گزيني با تمركز بر واژه‌هاي مصوّب فرهنگستان زبان و ادب فارسي (فرهنگستان سوم)

مقصود از وام‌گيري دروني و تاريخي، بهره‌گيري از واژه‌هاي متعلق به زبان‌هاي باستاني و ميانه‌ ايران و نيز واژه‌هاي كهن موجود در فارسيِ امروز (نو) در فرايند واژه‌گزيني فرهنگستان است. در اين مقاله، روند وام‌گيري دروني و تاريخي را از بررسي چند لغت ساخته‌ انجمن‌هاي واژه‌سازي در دوره‌ پهلوي اول آغاز كرده‌ايم و به دنبال آن، نمونه‌هايي از فرهنگستان ايران (فرهنگستان اول) و فرهنگستان زبان ايران (فرهنگستان دوم) آورده‌ايم. تمركز مقاله بر فرهنگستان زبان و ادب فارسي (فرهنگستان سوم) است و از‌اين‌‌رو، از واژه‌هاي مصوب عمومي و تخصصي فرهنگستان سوم نمونه‌هاي بيشتري آورده شده است. پس از توصيف نمونه‌ها، كه به استناد فرهنگ‌هاي زبان پهلوي و ريشه‌شناختي صورت پذيرفته، نويسنده كوشيده‌ است انواع وام‌گيري دروني و تاريخي را احصا و انواع تغييرات معنايي در رهگذر اين فرايند را بررسي كند و شيوه‌هاي اين نوع وام‌گيري را نشان دهد. در پايان، به تبيين ضرورت‌هاي وام‌گيريِ دروني و تاريخي در واژه‌گزيني فرهنگستان پرداخته ‌و با تحليل معايب و مزاياي آن نشان داده‌ شده كه چگونه فرهنگستان سوم، با بازيابي و احياي واژه‌ها و ريشه‌هاي كهن، از ظرفيت تاريخي زبان فارسي در واژه‌گزيني ياري جسته است.