تحليل همبستگي عوامل كلان‌مقياس محيط طبيعي و مصنوع با شدت جزاير گرمايي شهري (نمونه پژوهي: كلانشهر اصفهان)

جزيره گرمايي شهري (UHI) يكي از مهمترين مشكلات شهرها در قرن جديد است كه در نتيجه شهرنشيني و صنعتي شدن ايجاد شده‌است. شكل‌گيري جزاير گرمايي تحت تأثير عوامل مختلف محيط طبيعي و مصنوع شهر است كه باعث افزايش درجه دماي يك منطقه شهري در مقايسه با محيط اطراف مي‌شود. مهم‌ترين عوامل شامل پوشش سبز، پوشش آبي، فشردگي ساخت، نوع كاربري زمين و... است. از اين رو اين مطالعه با هدف يافتن رابطه بين شدت جزاير گرمايي و عوامل كلان‌مقياس محيط طبيعي و مصنوع در كلانشهر اصفهان انجام شده‌است. سئوالات تحقيق در پنج سناريو براي شهر اصفهان مطرح شده‌اند. اين سناريوها بر مبناي دماي سطح زمين در «چهار فصل سال» و يك سناريو براي بررسي «تفاوت دماي سطح زمين در هنگام جاري بودن رودخانه زاينده‌رود» در بازه زماني 2011 تا 2020 بوده و همبستگي آنها با متغيرهاي «فشردگي ساخت»، «پوشش سبز»، «پوشش آبي» و «آلودگي هوا» ارزيابي شده‌است. روش تحقيق در بررسي ادبيات موضوع، روش مروري ساده بوده و در راستاي ارزيابي متغيرها و بررسي رابطه ميان جزاير گرمايي با متغيرهاي مستقل پژوهش از روش ضريب همبستگي پيرسون، در محيط نرم‌افزار SPSS استفاده شده و نوع و ميزان ارتباط هر عامل با شكل‌گيري جزاير گرمايي شهر اصفهان شناسايي گرديده‌است. نقشه‌هاي جزاير گرمايي، بر مبناي نقشه‌هاي دماي سطح زمين (LST) بر اساس تصاوير ماهواره‌اي سنجنده MODIS، نقشه ساختار سبز بر اساس پراكندگي پوشش گياهي (NDVI) و نقشه پوشش آبي بر اساس شاخص نرمال‌شده پراكندگي آبي (NDWI)، بر مبناي تصاوير ماهواره‌اي Landsat 8 با پردازش در محيط نرم‌افزار ENVI 5.3 تهيه شده‌است. نتايج نشان مي‌دهد در هنگام شب در محدوده شهر اصفهان در تمامي سناريوها، جزاير گرمايي و در هنگام روز، جزاير سرمايي پديد مي‌آيد. اصلي‌ترين عامل تشديدكننده جزاير گرمايي در شهر اصفهان، فشردگي ساخت (نسبت توده به فضا) است؛ آلودگي هوا نيز ارتباط ‌‌اندكي با افزايش دماي سطح در هنگام روز و تابش خورشيد دارد. آنچه مشهود است، پوشش گياهي در شهر اصفهان با توجه به شرايط اقليمي نقش مؤثرتري به نسبت عوامل ديگر در تعديل جزاير گرمايي شهر دارد.