غربال هيبريدهاي دير رس ذرت در برابر قارچ بيمارگر Fusarium verticillioides (Sacc.) Nirenberg

مقدمه: قارچ Fusarium verticillioides (Sacc.) Nirenberg  عامل پوسيدگي بلال در تمامي مناطق ذرت‌كاري دنيا است و مواد سمي توليد مي‌كند كه دانه‌هاي ذرت را آلوده مي‌كنند و به‌همين دليل، يك گونه مهم از نظر بهداشت غذايي دام و انسان در جهان محسوب مي‎شود. يكي از بهترين راهكارها براي مقابله با اين بيماري، شناسايي ژنوتيپ‌هاي بسيار مقاوم است كه مي‌توانند براي بهبود ژنتيكي مورد استفاده قرار گيرند. در اين آزمايش، مقاومت 16 هيبريد ديررس ذرت از نظر مقاومت بلال، كانال سيلك و مقاومت در مرحله جوانه‌زني با استفاده از سه روش مايه‌زني ارزيابي شد. هدف از اجراي آزمايش نيز انتخاب ژنوتيپ‌هاي با مقاومت بالا در هر سه مرحله رشدي بود.مواد و روش‌ها: بذر 16 هيبريد ديررس ذرت از بخش تحقيقات ذرت و گياهان علوفه‌اي موسسه تحقيقات اصلاح و تهيه نهال و بذر كرج تهيه و در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با سه تكرار در مزرعه بخش تحقيقات ذرت در سال زراعي 1400 كشت شد. براي مايه‌زني گياهان، از جدايه Kj7 جمع‌آوري شده از بلال‌هاي آلوده ذرت در مزرعه تحقيقاتي بخش تحقيقات ذرت در كرج استفاده شد. غربال‌گري هيبريدهاي ذرت با سه روش انجام شد. در روش اول، مقاومت هيبريدهاي مورد مطالعه با روش كاغذ رول شده در مرحله پس از جوانه‌زني ارزيابي شد. در روش دوم، مقاومت بلال با روش ايجاد زخم در وسط بلال و تزريق سوسپانسيون اسپور مورد بررسي قرار گرفت و در روش سوم، مقاومت كانال سيلك با روش تزريق سوسپانسيون اسپور به كانال سيلك هفت روز بعد از ظهور سيلك‌ها ارزيابي شد. تجزيه و تحليل آماري داده‌ها با روش تجزيه واريانس و مقايسه ميانگين‌ها با آزمون دانكن با استفاده از نرم‌افزار SAS انجام شد.يافته‌هاي تحقيق: نتايج حاصل از تجزيه واريانس و مقايسه ميانگين‌ها نشان داد كه تفاوت بسيار معني‌داري در بين 16 هيبريد ذرت مورد مطالعه از نظر مقاومت به بيماري با هر سه روش آلودگي مصنوعي وجود داشت. با توجه به اندازه‌گيري شدت بيماري در هر سه روش ارزيابي شده، هيبريدهاي  H3، H8، H11، H12 و H13 به‌عنوان هيبريدهاي با مقاومت بالا در برابر قارچ بيمارگر انتخاب شدند. اين هيبريدها، مقاومت مناسبي در مقابل تمامي مسيرهاي اصلي آلودگي قارچ از خود نشان دادند و از نظر مقاومت به بيماري پوسيدگي بلال ذرت ناشي از F. verticillioides نسبت به ساير هيبريدهاي بررسي شده در اين مطالعه برتري داشتند. اجراي اين سنجش‌هاي غربال‌گري در برنامه‌هاي اصلاح نژاد ذرت مي‌تواند براي طبقه‌بندي درجه انعطاف‌پذيري ژرم‎پلاسم‌هاي ذرت به پوسيدگي فوزاريومي بلال موثر باشد. نتيجه‌گيري: نتايج اين آزمايش نشان داد كه براي ارزيابي مقاومت ژنوتيپ‌هاي ذرت به پوسيدگي فوزاريومي بلال ذرت به‌ويژه در مناطق خشك، مي‌توان از روش ارزيابي مقاومت بلال به‌عنوان روش اصلي استفاده كرد. ارزيابي مقاومت كانال سيلك مي‌تواند به‌عنوان يك روش كنترلي براي ارزيابي حساسيت احتمالي ژنوتيپ‌هاي مقاوم و يا نيمه‌مقاوم در مناطق مرطوب كه آلودگي با اين روش اهميت دارد، استفاده شود. همچنين، با توجه به واكنش متفاوت تعدادي از هيبريدهاي بررسي شده در اين مطالعه در مرحله جوانه‌زني و امكان رشد قارچ به‌صورت اندوفيت در گياه، توصيه مي‌شود رقم‌هاي جديد در حال معرفي در اين مرحله رشدي هم ارزيابي شوند. در مجموع هيبريدهايي به‌عنوان مقاوم به بيماري معرفي شوند كه در هر سه روش واكنش مناسبي به قارچ نشان داده‌اند.