كارايي تسترهاي ذرت در غربال ژرم‌‌‌پلاسم مناطق حاره‌اي و نيمه‌حاره‌اي

مقدمه: تنوع كم و پايه ژنتيكي ضعيف ژرم‌پلاسم در مناطق معتدل يك چالش مهم در به‌نژادي ذرت است. ژرم‌پلاسم‌هاي ذرت نواحي حاره‌اي و نيمه‌حاره‌اي اغلب داراي پايه ژنتيكي وسيع‌تري هستند و تنوع بيش‌تري نسبت به ژرم‌پلاسم مناطق معتدل دارند. بنابراين، به‌نظر مي‌رسد بتوان از ژرم‌پلاسم‌هاي خارجي، به‌ويژه ژرم‌پلاسم‌هاي مناطق حاره‌اي و نيمه‌حاره‌اي، به‌عنوان يك راه حل بالقوه براي تقويت پايه ژنتيكي ژرم‌پلاسم در مناطق معتدل استفاده كرد. با اين‌حال، كارايي روش‌هاي غربال‌گري براي شناسايي منابع برتر و مناسب ژرم پلاسم خارجي همچنان يك چالش بزرگ است. هدف از اين مطالعه، تعيين تعداد مناسب تستر و انتخاب تستر‌هاي مناسب براي غربال لاين‌هاي ذرت استخراجي از ژرم‌پلاسم مناطق حاره‌اي و نيمه‌حاره‌اي سيميت بود.مواد و روش‌ها: در اين آزمايش، سه تستر مناطق معتدله (MO17، B73، K1264/5-1) ذرت با 25 لاين انتخابي از ژرم‌پلاسم ذرت سيميت بر اساس روش لاين × تستر تلاقي داده شدند. 75 تلاقي حاصله به‌همراه هيبريد شاهد (سينگل كراس 704) در قالب طرح آزمايشي آلفا لاتيس در دو تكرار با چهار بلوك ناقص در هر تكرار در دو منطقه (مغان و جيرفت) مورد ارزيابي قرار گرفتند. تجزيه واريانس داده‌ها بر اساس روش لاين × تستر و هم‌چنين تجزيه اثر تلاقي ‌ها به اجزاي تشكيل دهنده آن با استفاده از روش پيشنهادي كمپتورن (Kemptorn, 1957) انجام شد. براي برآورد اثر تركيب ‌پذيري عمومي (GCA; General Combining Ability) و خصوصي (SCA; Specific Combining Ability) نيز از روش تجزيه گرافيكي GGE-biplot بر اساس پيشنهاد فان و همكاران (Fan et al., 2010) استفاده شد.يافته‌هاي تحقيق: نتايج نشان داد كه از 75 تلاقي ايجاد شده، 32 تلاقي عملكرد دانه‌ بالاتر و معني‌دار در مقايسه با هيبريد شاهد سينگل كراس 704 داشتند. ميزان برتري تلاقي برتر نسبت به هيبريد شاهد بين 1.46 تا 3.77 تن در هكتار بود. اين نتايج نشان داد كه امكان استفاده مستقيم از ژرم‌پلاسم‌هاي مناطق حاره‌اي و نيمه‌حاره‌اي سيميت براي بهبود عملكرد دانه ذرت در شرايط مناطق معتدله ايران وجود دارد. بر اساس نتايج، لاين‌هاي شماره 22، 9، 19، 12، 20، 5، 17، 21، 24، 14، 15، 23 و 11 به‌ترتيب بالاترين GCA مثبت را براي عملكرد دانه داشتند. به‌طوركلي با در نظر گرفتن GCA، SCA و عملكرد دانه، استفاده مستقيم از لاين‌‌هاي شماره 4، 5، 9، 11، 12، 19، 22 و 24 استخراجي از ژرم‌پلاسم‌هاي ذرت مناطق حاره‌اي و نيمه‌حاره‌اي سيميت جهت اصلاح عملكرد دانه امكان‌پذير است. بررسي كارايي تسترهاي مناطق معتدله نيز نشان داد كه دو تستر B73 و MO17 قدرت تفكيك بالايي در گزينش لاين‌هاي برتر از ميان لاين‌ هاي استخراجي از ژرم‌پلاسم‌هاي مناطق حاره‌اي و نيمه‌حاره‌اي سيميت داشتند.نتيجه‌گيري: به‌طور كلي، نتايج اين مطالعه نشان داد كه امكان استفاده از ژرم‌پلاسم‌هاي مناطق حاره‌اي و نيمه‌حاره‌اي سيميت در اصلاح عملكرد دانه ذرت براي مناطق معتدله وجود دارد. همچنين يك تستر مناسب مناطق معتدله، توانايي تشخيص منابع برتر (نه همه آن‌ها) را دارد، اما استفاده از دو تستر، خطر عدم انتخاب (حذف) يك منبع برتر را به‌ميزان زيادي كاهش مي‌دهد.