آيا توسعه مالي در ايران سبز است؟ شواهدي جديد از استان‌هاي ايران

مقدمه: توسعه مالي، فرايندي است كه طي آن كميت و كيفيت و كارايي خدمات واسطه‌گري‌هاي مالي بهبود مي‌يابد. توسعه هر چه بيشتر سيستم مالي، منابع مالي بيشتري براي توسعه تكنولوژي انرژي‌هاي تجديدپذير فراهم مي‌كند و در نتيجه با تغيير تركيب تأمين انرژي و كاهش انتشار آلاينده‌ها مي‌تواند اثرات محيط‌زيستي مثبتي داشته باشد. توسعه مالي از طريق تأثيرگذاري بر رشد اقتصادي، جذب سرمايه، افزايش فعاليت‌هاي صنعتي، كارايي انرژي، نوآوري تكنولوژيك، هزينه‌هاي سرمايه گذاري در پروژه‌ها، افزايش استفاده از انرژي‌هاي تجديدپذير، تأمين مالي و تخصيص اعتبار براي پروژه‌هاي انرژي‌هاي تجديدپذير مي‌تواند بر ميزان انتشار دي‌اكسيدكربن و كيفيت محيط زيست اثرگذار باشد. اهميت به‌كارگيري انرژي‌هاي تجديدپذير و كاهش انتشار دي‌اكسيدكربن (CO2) از يك‌سو و نيازمندي پروژه‌هاي انرژي‌هاي تجديدپذير به منابع مالي و سرمايه‌گذاري‌هاي كلان از سوي ديگر، نقش و اهميت توسعه مالي در ميزان آلودگي محيط‌زيست از طريق انتشار دي‌اكسيدكربن را نمايان مي كند. بنابراين با توجه به نقش و اهميت توسعه بخش مالي در ميزان انتشار دي‌اكسيدكربن به‌عنوان معيار آلودگي محيط زيست و نظر به اهميت بررسي اين رابطه در سطح استان‌هاي كشور، پژوهش حاضر، رابطه ميان توسعه مالي و انتشار دي‌اكسيدكربن در استان‌هاي ايران را مورد بررسي قرار داده و در پايان نيز فرضيه محيط‌زيستي كوزنتس را آزمون خواهد نمود.مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر با به‌كارگيري روش حداقل مربعات معمولي پويا (DOLS) رابطه ميان توسعه مالي و انتشار دي‌اكسيد‌كربن در استان‌هاي ايران را طي دوره زماني 1400-1388 مورد بررسي قرار داده و به اين پرسش پاسخ مي‌دهد كه آيا توسعه مالي در استان‌هاي ايران سبز است يا خير؟ به‌منظور بررسي تفاوت موجود در چگونگي رابطه بين توسعه مالي با ميزان انتشار دي‌اكسيدكربن در سطح استان‌هاي كشور، تمامي استان‌ها بر اساس گزارش گروه پژوهشي آمارهاي اقتصادي مركز آمار ايران (1400)، به دو دسته استان‌هاي توسعه يافته و كمتر توسعه يافته تقسيم شده و مورد بررسي قرار خواهند گرفت. در اين پژوهش به منظور بررسي تأثير توسعه مالي و ساير متغيرهاي مستقل بر انتشار دي‌اكسيدكربن، در قالب يك مدل پانل چند متغيره و تجزيه و تحليل ضرايب، از روش حداقل مربعات معمولي پويا (Dols) استفاده مي‌گردد و بدين منظور الگوي زير لحاظ مي ‌گردد:CO2it=αi+β1FDit+β2GDPit+β3EIit+β4URBit+ɛit                  (1)كه در آن:   :CO2itميزان انتشار دي ‌اكسيد كربن در هر استان:FDit شاخص تركيبي توسعه مالي:GDPit توليد ناخالص داخلي واقعي سرانه استان‌ها:EIit شدت انرژي:URBit نرخ شهرنشينيهمچنين در ادامه، به‌منظور آزمون فرضيه كوزنتس در استان‌هاي مورد مطالعه، مدل (1) به‌صورت مدل (2) تصريح مي‌گردد:CO2it=αi+β1FDit+β2FD2it+β3GDPit+β4EIit+β5URBit                                                                   (2)كه در آن::FD2it مجذور توسعه مالي مي‌باشد.نتايج: در هر دو مدل برآورد شده براي هر دو گروه استان‌هاي كشور، رابطه بين متغير توسعه مالي و انتشار دي‌اكسيدكربن مثبت و معني‌دار است. ضرايب برآورد شده براي متغيرهاي شدت انرژي، توليد ناخالص داخلي و شهرنشيني در هر دو مدل برآورد شده براي دو گروه استان‌هاي كشور، رابطه مثبت و معناداري با انتشار دي‌اكسيدكربن دارد. نتايج مدل‌هاي برآورد شده براي اثبات صحت نظريه كوزنتس در هر دو گروه نشان مي‌دهد كه توسعه مالي در ابتدا منجر به افزايش انتشار دي‌اكسيدكربن شده و سپس، توسعه بيشتر اين بخش منجر به كاهش ميزان انتشار دي‌اكسيدكربن مي‌گردد. اين نتيجه، بيانگر تأييد وجود نظريه محيط‌زيستي كوزنتس در استان‌هاي مورد مطالعه طي دوره زماني مورد بررسي مي‌باشد.بحث: نتايج برآورد حاكي از آن است كه توسعه مالي در استان‌هاي ايران موجب افزايش انتشار دي‌اكسيدكربن خواهد شد. همچنين بررسي‌هاي بيشتر، صحت وجود رابطه كوزنتس در استان‌هاي ايران را تأييد مي‌نمايد، بدين معني كه در مراحل اوليه توسعه، تأثير توسعه مالي بر انتشار دي‌اكسيدكربن مثبت خواهد بود ولي با گذر زمان اين رابطه منفي شده و منجر به كاهش انتشار دي‌اكسيدكربن مي‌گردد.