بررسي جوامع كرم‌هاي خاكي در مناطق طبيعي و دست كاشت جنگل‌هاي هيركاني؛ رويكرد حفاظتي

مقدمه: جنگل‌هاي هيركاني، زيستگاهي با رويش باستاني از درختان پهن‌برگ هستند كه در امتداد دامنه‌هاي شمالي رشته‌كوه البرز و نزديك مرزهاي جنوبي درياي خزر گسترش يافته ‌اند. امروزه، فعاليت ‌هاي انساني تأثير به‌سزايي در كاهش پوشش جنگلي داشته است. علاوه بر اين شناسايي تنوع گونه‌ اي، ساختار جنگل و دستكاري‌ هاي انساني در جنگل هاي هيركاني كم تر مورد توجه قرار گرفته است. بي ‌مهرگان بزرگ جزء اصلي تنوع‌ زيستي خاك در جنگل‌ ها هستند. كرم‌هاي خاكي يكي از اجزاي اصلي تنوع‌زيستي خاك جنگل‌ها بوده و يكي از با ارزش ترين شاخص ‌هاي سلامت خاك و جزء حياتي فون خاك هستند. با اين حال، مطالعه آن‌ها بر اساس ويژگي‌هاي ريختي چالش‌هاي زيادي را به همراه دارد. باركدينگ DNA يك روش مفيد است كه به طور گسترده براي مطالعه تنوع‌زيستي استفاده شده است. بنابراين، هدف از اين مطالعه استفاده از رويكردهاي مولكولي براي شناسايي كرم‌هاي خاكي و تنوع آن‌ها و مقايسه جوامع اين جانوران بين جنگل‌هاي طبيعي و دست‌كاشت در منطقه هيركاني است.مواد و روش‌ها: اين مطالعه در بخش مركزي جنگل هيركاني و در سه منطقه، انجام شده است. به طور كلي، در هر منطقه، دو ناحيه دست‌كاشت و دو ناحيه طبيعي انتخاب شده است. در هر ناحيه، شش كودرات به صورت تصادفي در محيط قرار گرفته‌اند. به منظور، مطالعات ژنتيكي و نگهداري طولاني مدت، نمونه ‌ها در اتانول 96 درصد نگهداري شدند. سپس نمونه ‌ها براساس ويژگي‌هاي ريخت ‌شناسي، طبقه‌ بندي شدند. در مجموع در اين مطالعه، 251 نمونه جمع‌آوري شده و 22 فرد براي مطالعات ژنتيكي انتخاب شده است. مطالعات مولكولي، بااستفاده از ژن سيتوكروم c اكسيداز زير واحد يك (COI) انجام شد. سپس آناليزهاي آماري تك متغييره و چند متغييره براي بررسي تنوع كرم‌ هاي خاكي و مقايسه جوامع آن ‌ها، بين ناحيه دست كاشت و طبيعي انجام شدند.نتايج: براساس مطالعات ژنتيكي، 15 واحد تاكسونوميك در اين بررسي شناسايي شده‌اند. يافته‌ هاي اين پژوهش بيانگر اين است كه تعداد و تنوع OTUها در نواحي طبيعي و دست‌كاشت تقريباً يكسان است. نتايج آناليزهاي آماري تك‌متغيره و آناليز چندمتغيره، تفاوت معني‌داري را براي كرم ‌هاي خاكي بين دو ناحيه طبيعي و دست‌كاشت نشان نداد.بحث: اين مطالعه نشان مي‌دهد كه استفاده از باركدينگ DNA نتايج دقيق‌تري را ارائه مي‌دهد، اما براي طبقه‌بندي دقيق‌تر نياز به يك كتابخانه جامع مرجع DNA وجود دارد. با توجه به عدم معناداري تفاوت كرم‌ هاي خاكي، بين جنگل ‌هاي طبيعي و دست ‌كاشت و معناداري اين تفاوت بين سه منطقه مورد مطالعه، اين‌طور نتيجه‌ گيري مي‌شود كه وابستگي كرم‌هاي خاكي به جنگل‌هاي دست ‌كاشت بسته به ويژگي‌هاي خاص جنگل هاي دست كاشت، شرايط خاك و شيوه‌هاي مديريتي مي‌تواند متفاوت باشد. علاوه بر اين، اين نتيجه مي‌ تواند نشان دهنده ي آن باشد كه كرم ‌هاي خاكي توانايي بالايي در سازگاري با طيف وسيعي از محيط‌ ها دارند. به‌طوركلي پيش‌بيني مي‌شود كه در جنگل‌هاي ثانويه كه بيش از 20 سال كاشته شده‌اند، جنگل زمان كافي براي ترميم جمعيت‌هاي خود، به‌ويژه كرم‌هاي خاكي، داشته باشد. به‌طور كلي، مطالعه ‌ي فعاليت‌ها و تعاملات بين كرم‌هاي خاكي و جنگل‌هاي دست‌كاشت مي‌تواند دانش ما را درباره سلامت خاك، چرخه مواد مغذي و عملكرد اكوسيستم در اين مناطق افزايش دهد و زمينه را براي مديريت صحيح اكوسيستم‌ هاي جنگلي، به‌ويژه جنگل ‌هاي هيركاني كه از قدمت و اهميت بالايي برخوردار هستند، قراهم آورد.