ضرورت صحبت از جايگاه محقق در چيست؟ تحليل محتواي كيفي مطالعات اخير علوم اجتماعي ايران

در ارزيابي تحقيقات كيفي، به‌منظور درك بهتر توصيفات يا استدلالات محققان، آشنايي خواننده متن درباره محقق و جايگاه او در تحقيق و شكل‌گيري مسئله تحقيق ضروري به‌نظر مي‌رسد. خواننده با شناخت نسبي از محقق مي‌تواند برخي سوگيري‌ها و پيش‌فرض‌هايي را كه در تحقيق اثر گذاشتند تشخيص دهد ‌‌ در اين مقاله با استفاده از رويكرد مردم‌نگاري انتقادي و با تحليل محتواي كيفي هشت مقاله و يك كتاب كه در سال‌هاي اخير در ايران منتشر شده است به‌دنبال پاسخگويي به اين سؤال هستيم كه چرا صحبت از جايگاه محقق در پژوهش‌ها و مطالعات اجتماعي اهميت دارد؟ حذف محقق يا مشخص نبودن جايگاه محقق و اهميت مسئله براي محقق در حين انجام مطالعات به‌ويژه در زمان نوشتار گزارش‌ها و نتايج تحقيق چه آسيب‌ها و پيامدهايي در پي دارد؟ رعايت نكردن رويكرد بازتابي در تحقيقات و مشخص نبودن جايگاه محقق تبعاتي را همچون پنهان كردن خود و انگيزه‌هاي شخصي در تحقيق، حقيقت پنداشتن برخي از انديشه‌ها و تفكرات خود، سلب كردن اين امكان از خواننده كه بتواند سوگيري‌هاي ممكن را تشخيص دهد، در پي دارد. مشخص نبودن جايگاه محقق زمينه را براي بروز پيامدهايي همچون خود قهرمان پنداري محقق، ايجاد راهكارهاي سريع آماده مي‌كند. محقق با افتادن در اين دام‌ها از مسير تحقيق و فهم مسئله فاصله مي‌گيرد.