فلسفه فارابي در ميانه انتزاعي و انضمامي؛ الگويي براي انديشيدن فلسفي و سياستگذاري فرهنگي

فلسفه فارابي به‌دقيق‌ترين معناي واژه، فلسفه‌اي مسئله‌محور و اين‌جهاني است. اين سخن در مقابل ادعايي قرار دارد كه فلسفه فارابي را تماماً انتزاعي و بي‌ارتباط با موضوعات انضمامي دوره حيات فارابي مي‌داند يا حتي اگر به چنين ارتباطي قائل است، الگوي فلسفي پيشنهاد شده را اساساً غيرقابل تحقق در اين جهان مي‌داند و آن فلسفه را در شئون متعدد انسان‌شناسي و سياست و اخلاق و غيره را ناظر به عالي‌ترين پاره نفس آدمي، يعني روح او متصور شده است. در مقابل اين ادعا، كه طرفداران بسياري دارد، اين نوشتار مدعي است نه تنها فلسفه فارابي اساساً مولود زمينه‌هاي انضمامي سياسي و ديني و فرهنگي و اجتماعي زمانه حيات او است بلكه راه‌حل او براي مشكلات زمانه، برخلاف ديگر راه‌حل‌هاي تك‌سويه، بر دوگانه متمايز اما مرتبط ايدئال- واقعي مبتني است. بنابه وجه اخير، فارابي تلاش كرده است بين سنت قدمايي و اقتضائات زمانه جمع آورد و عقلاي جهان را در حل مسائل جامعه اسلامي زمانه خود به مدد گيرد. در اين مقاله تلاش مي‌شود ضمن واكاوي اين زمينه‌ها، و تحليل پاسخ فارابي به مسائل و بحران‌هاي زمانه، اين سنخ از انديشيدن را به‌عنوان الگويي براي انديشيدن فلسفي و سياستگذاري فرهنگي پيشنهاد دهد كه هم‌زمان دو وضعيت واقعي و ايدئال را به رسميت مي‌شناسد.