جامعه‌ چندفرهنگي در فلسفه سياسي فارابي

اين مقاله انديشه‌هاي ابونصر فارابي را از حيث توجه به جامعه‌ چند‌فرهنگي بررسي مي‌كند و اين پرسش را مطرح مي‌دارد كه آيا در انديشه فارابي اقليت‌ها و گروه‌هاي مختلف قومي و مذهبي به رسميت شناخته مي‌شوند؟ اگر پاسخ مثبت است چگونه چنين اتفاقي مي‌افتد؟ در دو بخش مباني هستي‌شناختي و مباني سياسي‌‌ـ‌اجتماعي به مباحثي مانند تقدم فلسفه بر دين، مدينه جماعيه، جامعه عظمي، استفاده از تمثيل و خيال، شكل‌گيري تكاملي زبان و جامعه و پيچيده‌تر شدن زبان همراه با تكامل جامعه و تأثير بحث‌هاي هستي‌شناسي فارابي بر پذيرش تكثر در جامعه پرداخته شده است. فارابي در بحث شكل‌گيري جامعه از چگونگي ايجاد فرهنگ‌هاي مختلف و سپس نحوه مواجهه‌ آنها با يكديگر سخن رانده است. مدينه جماعيه همان جايگاهي را براي اقليت‌ها و گروه‌هاي مختلف قائل است كه دموكراسي‌هاي پيشرفته‌ امروزي قائل‌اند. جامعه عظمي در انديشه او از همه ملت‌ها تشكيل شده است و از يك كشور كامل‌تر است. فلسفه كه مبتني بر روش‌شناسي و استدلال عقلي جهان‌شمول است، آراء عملي و نظري دين را معين مي‌سازد و زباني مشترك براي همه ساكنين مدينه فراهم مي‌سازد و بدين ترتيب، حديث‌گرايي و ظاهرگرايي ديني جايگزين حقايق عقلي نمي‌گردد. اينها همه انديشه فارابي را منبعي غني و كارامد براي تحليل و بررسي يك جامعه‌ چندفرهنگي قرار مي‌دهد و پذيرش و مطلوبيت جامعه چندفرهنگي در انديشه وي را نشان مي‌دهد.