تحليل شرط سني مسئوليت كيفري مبتني بر انديشۀ فايده گرايي و سزاگرايي

فايده گرايي و سزاگرايي هم در باب جرم‌انگاري و هم در باب مجازات داراي گزاره‌هاي مهمي هستند. بسياري از مواقع تحليل‌ها و نتايجي كه حاصل مي‌شود از رهگذر شخص مجرم مي‌گذرد. بررسي مسئوليت كيفري در سيستم فلسفي اين نظريات داراي اهميت ويژه‌اي است. مسئوليت كيفري داراي مؤلفه‌هايي است كه هم تعداد آن‌ها و هم مفهوم آن‌ها در خصوص جرايم مختلف متفات است. يكي از مؤلفه‌هاي مسئوليت كيفري، شرط سني است. فايده‌گرايي با استفاده از ارعاب و اصلاح و ناتوان‌سازي مجرم به دنبال مصلحت­سنجي و پيشگيري از وقوع جرم است. لذا با در نظر گرفتن اقدامات تربيتي و تأميني در سنين پايين به واكنش در برابر اطفال و نوجوانان مي‌پردازد و با بيشتر شدن سن، مسئوليت به تدريج كامل مي‌شود. بنابراين مؤلفۀ سني مسئوليت در فايده‌گرايي سن است. در مقابل سزاگرايي با مبنا قراردادن استحقاق، رشد عقلي را به عنوان مؤلفۀ سني مسئوليت كيفري لحاظ مي‌كند.قانون ايران در جرايم تعزيري اطفال و نوجوانان منطبق با نظريۀ فايده‌گرايي و در جرايم مستوجب حد و قصاص منطبق با نظريۀ سزاگرايي است. قاضي در تعيين واكنش‌هاي مواد 88 و 89 با در نظر گرفتن هدف ارعاب و اصلاح و ناتوان‌سازي بايد احكام مناسب صادر نمايد. در حدود قصاص قاضي مكلف است علاوه بر بلوغ با جلب نظر كارشناس متخصص، رشد عقلي را احراز نمايد. بنابراين در مادۀ 91 قانون مجازات اسلامي رشد عقلي مؤلفۀ سني مسئوليت كيفري است و نبايد صرفا در صورت بروز شبهه و به صورت استثنايي اين ماده در احراز مسئوليت كيفري اطفال و نوجوانان مورد توجه قرار گيرد.