ضوابط تأثير نيّت در ضمان

يكي از عناصر مهم كه در عبادات و غير آن بدان توجه مي‌شود، عنصر قصد و نيّت است. بود يا نبود نيّت يا چگونگي يا تغيير منويّ مي‌تواند در صحت و بطلان عبادت نقش‌آفرين باشد؛ چنان‌كه در غير عبادات نيز همين حالات مي‌تواند آثاري وضعي در پي داشته باشد. ضمن اينكه در هر دو آثاري تكليفي نيز در پي دارد. آنچه اكنون در نظر است، تأثير نيّت در ثبوت ضمان است. هرچند اين تأثير ضابطه‌مند دانسته نشده است، با بررسي فروع فقهي و آراي فقيهان مي‌توان ضوابطي را براي اين تأثير يافت. اين ضواط گاه به مجرد نيّت ناظر است و گاه به نيّت توأم با عمل ناظر است. دسته اول از قبيل دخالت قصد در تحقق عنوانِ رافع ضمان است كه صرف بود يا نبود يا تغيير آن موجب ضمان و عدم ضمان است و دسته دوم از قبيل فقدان نيّت يا تغيير آن در عناوين قصديه است كه در پي آن رفتار انجام‌شده چهرۀ ضمان به خود مي‌گيرد. تعيين سعه و ضيق قلمرو عناوين رافع ضمان يا ضمان‌ساز مي‌تواند دليل اصل تأثير يا ميزان اين تأثير قرار گيرد.