تحليل انتقادي يا تخريب جدلي؛ بحثي پيرامون مواجهه با جنبه هاي نظري تصوف در رديه هاي بر تصوف در دوره‌ صفويه

دوره‌ «صفويه» از حيث جدال كانون هاي قدرت بر سر عامل مشروعيت سياسي - ديني، از دوره هاي خاص تاريخ ايران است. در اين دوره شاهد تلاش نهادهاي روحانيت شيعي، سلطنت صفوي و تصوف براي تثبيت مشروعيت خود و به حاشيه راندن جريان هاي رقيب هستيم و در اين ميان نهاد سلطنت به روحانيت گرايش بيش تري دارد. نزاع كانون هاي قدرت در آن دوره به ويژه با توجه به مشروعيت تاريخي تصوف و زعامت روحانيت در جامعه و نظامِ تازه تأسيس شيعي، ابعاد و جوانب خاصي داشته است و نوشتن متون رديه بر تصوف از جانب روحانيت را با توجه به اين افق تاريخي بايد بررسي كرد. رديه هاي بر تصوف بين دو قطب نقد و تخريب در نوسان بوده اند؛ اما فضاي عمومي اين متون غالباً متأثر از منطق و بيان جدلي مؤلف است و نوع نقد جنبه هاي نظري تصوف در اين متون نيز از اين شرايط مستثنا نيست. در اين نوشتار تلاش شده با كاربرد روش تحليل گفتماني و با استفاده از ابزارهاي سبك شناسي انتقادي، رابطه‌ تخريب جدلي حوزه‌ عرفان نظري با مؤلفه هاي سياسي - ديني عمده دوره‌ صفويه را در هفت رديه بر تصوف در آن دوران  بررسي شود. از ديدگاه اين پژوهش و با توجه به داده هاي متني و فرامتني، رديه هاي مورد بررسي تحت تأثير جدال بر سر عامل مشروعيت سياسي - ديني در دوره‌ صفويه، به تخريب جدلي جنبه‌ نظري تصوف پرداخته اند و به اين دليل منابع معتبري براي كشف رابطه‌ جنبه هاي نظري تصوف و گفتمان هاي حوزه‌ تشيع به شمار نمي روند.