مفهوم خرد مينوي در حكمت ايران باستان (با نظر به دادستان مينوي خرد)

مفهوم «خرد» در متون پهلوي داراي مراتب و درجات مختلفي است؛ چنانكه گاه سخن از خردي به ميان مي‌آيد كه اكتسابي است و نسبت به مرتبۀ فردي تعالي ندارد و گاه خردِ فطري و ذاتي در نظر است كه حقايق را شهوداً مي‌بيند و گاهي هم به بالاترين درجۀ خرد، خردِ مينوي متعلّق به اورمزد اشاره مي‌شود. متن پهلويِ دادستان مينوي خرد كه زبان و بياني حكمي و عرفاني دارد، به‌ويژه بر «آسْن خرد» (خرد فطري، ذاتي، مطبوع) و «مينوي آسْن خرد» يا به‌طور خلاصه «مينوي خرد» تأكيد مي‌ورزد و خويشكاري‌هاي اين مينو را در نسبت با اورمزد و جهان مِنوگ و گِتيگ برمي‌شمارد. اين نوشتار با اتّخاذ نظرگاه حكمت و عرفان اسلامي و با رجوع به متن فارسي ميانه مينوي خرد، تأملاتي چند راجع به مفهوم خرد مينوي و چيستي و كيستي مينوي خرد طرح مي‌كند و مطابقت آن را با سْپَنْتَه‌ مَينيوي گاهاني نشان مي‌دهد.