مؤلفه‌هاي اساسي مسئلۀ وحدت وجود در هستي ‌شناسي و وحدت شهود در معرفت‌ شناسي از منظر خواجه عبدالله انصاري و غياث‌الدين منصور دشتكي

هدف از مقاله حاضر، جستجو دربارۀ مسئلۀ وحدت در وجود و شهود در روش سلوكي خواجه عبدالله انصاري و در آثار فلسفي - عرفاني غياث‌الدين دشتكي و مقايسه اين دو ديدگاه است. اين موضوع به‌صراحت در آثار خواجه در دسترس نيست و از فحواي كلام او در بيان بعضي مقامات عرفاني به دست مي‌آيد؛ ولي در كلام دشتكي با تأويل‌هاي عرفاني مطرح شده است. خواجه عبدالله وحدت وجود را در مقام احديت و وحدت شهود را در مقام شريعت، طريقت و حقيقت، مقامات فنا، فقر، تجريد، توحيد و تشبيه در عين تنزيه، در قالب مثال طرح و توصيف كرده است؛ اما دشتكي نگاهي فرانگر به اين موضوعات داشته و به‌صراحت آنها را تبيين كرده است. او وحدت وجود را به وحدت شهود تأويل كرده و وحدت شهود را در مقام و حدت با حق دانسته است؛ به نحوي كه وجودات كثير را نيز به رسميت مي‌شناسد و آنها را ظل وجود حقيقي مي‌داند؛ البته دشتكي بين وحدت وجود و وحدت شهود نتوانست به‌خوبي تمايز قائل شود. اين دو نگاه ازنظر چشم‌انداز متفاوت‌اند؛ اما از حيث مفاهيم بنيادي تفاوت چنداني ندارند. تحقيق حاضر، كيفي و با هدف بنيادي و از حيث روش، توصيفي ‌تحليلي است.